Corona bezien vanuit Ebola-land

ill860
Mark en Corine Godeschalk | Plaatsingsdatum: 15 maart 2020 | Democratische Republiek Congo

De wereld is in de ban van het coronavirus. Het grijpt om zich heen, breidt zich uit van plek naar plek, terwijl van alle kanten wordt geprobeerd de verspreiding in te dammen. Het bereikt ons in Oost-Congo waarschijnlijk ook binnenkort (nu al in West-Afrika, Kinshasa, Kenia, Rwanda, etc). Een epidemie, dat komt ons bekend voor. Hoe zien wij COVID-19 met de Ebola-epidemie in Oost-Congo nog in de vingers? Een vergelijking in 6 punten.
 
1. FEITEN: OVEREENKOMSTEN / VERSCHILLEN
Sinds augustus 2018 leven wij noodgedwongen in de op een-na-grootste Ebola-epidemie ooit. Congo heeft helaas een abonnement op het virus. Gelukkig zijn we nu al meer dan 21 dagen zonder nieuwe gevallen en is het wachten op het echte eind van de epidemie. Even voor de feiten: er is bij 3444 mensen Ebola geconstateerd, waarvan er 2264 zijn overleden (1). Ja, dat is 65,7% sterfte. Veel meer dan bij COVID-19. Gelukkig zijn we sinds deze Ebola-epidemie gezegend met een >90% beschermend vaccin. En er is steeds meer bewijs dat je bij vroege behandeling met nieuwe medicijnen een veel grotere overleving hebt. Voor ons persoonlijk is de kans dat wij aan Ebola overlijden een stuk kleiner geworden. Maar dat was aan het begin van de epidemie nog allemaal niet zo. Daarom kregen we van alle kanten de boodschap: raak niet besmet! Ook voor COVID-19 is er midden in de uitbraak nog veel onduidelijk. Wat loop je voor risico als je het coronavirus oploopt? Dat hangt ook van je situatie af. Hoeveel weet jij eigenlijk over COVID-19? Hier kreeg ik van een Congolese dokter een filmpje te zien waarin onder Portugees commentaar een made uit iemands lip werd getrokken en langzaam de tekst “korona” in beeld verscheen. Een mooie kans om hem wat uit te leggen.

2. PANIEK? HAMSTEREN!
Is iedereen in Congo bij de overval door Ebola in paniek geraakt? Nou, er waren verschillende fases. Ontkenning, bagatellisering, angst, berusting. Dat zien we in Nederland ook. En het loopt allemaal door elkaar. Sommige dingen zagen we in Congo niet. Hamsteren bijvoorbeeld. In Nederland nu een groot issue en hilarisch in dit verhaal op de radio (2). Maar hamsteren kun je eigenlijk alleen als je genoeg geld hebt om verder te denken dan vandaag en morgen. De meeste mensen in Congo hebben geen bankrekening of spaarpot. In het dorp leven ze vaak vooral van wat hun eigen landje aan eten opbrengt. En niemand heeft een koelkast. In de emoties van de epidemie hebben we gezien dat het het allerbelangrijkste is om kalm te blijven. Maak geen overhaaste beslissingen, kom niet in opstand, ga niet in je kamertje zitten bibberen. Een epidemie gaat weer over. Ja, we hebben in Lolwa Ebola-patiënten gehad en verloren. En in andere plekken zijn er verpleegkundigen en dokters overleden. Maar wij zijn hier. Nu. En ons zorgen te maken voegt niets toe aan ons leven (Mattheus 6: 27).
 
3. LEIDERS  - GEZAG ONDERMIJND
Dokter Muyembe, de baas van de Ebolabestrijding tijdens de epidemie zei drie dagen geleden nog bij de bekendmaking van het eerste geval van COVID-19 in Kinshasa: “De maatregelen die de bevolking neemt tegen Ebola, beschermen ook tegen het coronavirus” (3). En al zijn de virussen anders (we weten dat coronavirus veel meer wordt overgedragen via hoesten en niezen dan Ebola), hij maakte eens temeer duidelijk dat COVID-19 ook maar gewoon een epidemie is, net als Ebola, die weer over gaat. Hij is een voorbeeld van een leider die je op zo’n moment nodig hebt. Iemand die als een papa zijn kinderen waarschuwt, maar hen tegelijkertijd geruststelt. In tijden van crisis zie je welke leider een goede leider is. Het “toothpaste” (tandpasta) principe: onder druk, komt eruit wat erin zit. De goeien springen eruit. Maar het is niet aan ons om hen op moment van crisis ter discussie te stellen. De weerstand tegen de Ebolabestrijding had uiteindelijk een negatief effect. Teams werden aangevallen, demonstraties zorgden voor wanorde, behandelcentrums vernield. Dit alles kwam de zorg voor de zieke Ebola-patiënten niet ten goede. Weerstand heeft er in delen van Oost-Congo juist voor gezorgd dat Ebola ongestoord kon uitbreiden. In Congo hebben we wel geleerd te luisteren naar de overheid. Ook al ben je het dan niet met alles eens. Nederlanders vinden dat over het algemeen wat lastig. Heel treffend gezegd in de Volkskrant: “Want in dit land van 17 miljoen virologen, 17 miljoen epidemiologen en 17 miljoen logistiek experts weet iedereen altijd alles beter dan de mensen die ervoor hebben doorgeleerd.”(4) De Nederlandse overheid wordt geadviseerd door onder andere de experts van het RIVM en baseert hierop haar maatregelen. Maar in de tussentijd probeert ieder bedrijf, instantie, organisatie of individu ten minste te laten zien dat ze de epidemie serieus nemen en dat ze sterk zijn in tijden van crisis. Soms met maatregelen die niet de overheid volgen. Zegt de overheid dat we geen scholen sluiten, gaan scholen het zelf doen. Zegt de overheid dat we geen meetings moeten hebben van meer dan 100 personen, zegt de kerk dat er maar 50 mensen per kerkdienst mogen zitten. Regels, protocollen, gehoorzamen. Ja, dat is voor mezelf ook makkelijker gezegd dan gedaan. Je zou die cursus toch graag door laten gaan, of die maandenlang voorbereide GZB-dag. Of je zou willen dat je gezin niet tijdelijk ergens anders wordt ondergebracht nadat jij een Ebola-besmette zwangere vrouw op je spreekuur hebt gezien. Nood breekt (eigen) wet.
 
4. NIETS IS ZEKER
Je zou wel willen dat alles duidelijk was, maar niets is zeker. En soms zijn berichten tegenstrijdig. Daar worstelen we mee tijdens een epidemie. De WHO bepaalt wereldwijd de regels tijdens epidemieën. Toch veranderde er gek  genoeg niets met de verklaring dat we inmiddels in een pandemie leven (5). Elk land lijkt met zijn eigen maatregelen te komen (6). In de chaos weet de individuele burger soms van gekkigheid niet meer wat te doen. Ook tijdens de Ebola-uitbraak werden we soms heen en weer geslingerd tussen verschillende maatregelen of regels. Dat is omdat er soms gebrek is aan feiten (zie punt 1) of omdat leiders niet altijd in staat zijn onmiddellijke en passende beslissingen te nemen (zie punt 3). We vinden het niet fijn om in onzekerheid te leven. Het vraagt enorm veel flexibiliteit en energie. In Congo zijn heel veel dingen niet zo georganiseerd, maar in het geplande Nederland haalt een epidemie alles nog veel meer overhoop. Juist dan heb je behoefte aan iets wat stabiel blijft. Bij ons in Congo bleven alle kerken gewoon open. Een ideale plek om mensen te leren over preventie en omgang met ziektesymptomen, lijkt me. En troost in de ellende. In tijden van crisis heeft iedereen behoefte aan zoiets. Een soort van coping. Iemand die met je meeleeft omdat die vakantie waar je zo naar uitkeek niet doorging. Wij hopen maar dat ons geplande verlof naar Nederland kan doorgaan. Maar niets is zeker in tijden van crisis. Daar kunnen ze hier in Congo makkelijker mee omgaan dan wij Nederlanders.

5. DE ZORG
Het is bekend dat tijdens de grootste Ebola uitbraak ooit, in West-Afrika zeker zoveel (of niet meer) mensen stierven aan ziekten als malaria en longontsteking als aan Ebola (7). Dat is exact wat wij hier in Congo ook zagen. Na een Ebola-geval in het ziekenhuis, bleef het de dagen erna angstvallig stil op het spreekuur en waren de meeste opgenomen patiënten ook ineens verdwenen. Bang om ook besmet te raken, bang om ook in quarantaine te moeten. En zo bleven de mensen thuis met hun ernstig zieken. Zo verloren we een jongetje met ernstige bloedarmoede uit de familie van een bewezen Ebola-patiënt 10 minuten na zijn veel te late aankomst in het ziekenhuis. Om maar niet te spreken van het effect van uitval van personeel in de zorg: zelf ziek of in quarantaine omdat ze in contact zijn geweest met een besmette patiënt. Dit is niet minder waar voor het coronavirus. De continuïteit van zorg wordt ernstig bedreigd en andere ziekten worden makkelijk uit het oog verloren. Soms heb je meer werk, soms heb je minder werk. Maar de gezondheidszorg staat onder druk.

6. ER IS MEER
Kun je door een epidemie heen groeien? “What doesn’t kill you makes you stronger”. Na een infectie heb je ten minste antistoffen. En tijdens de epidemie? Nou, dan ontdek je wel waar het om gaat in het leven. Wat écht belangrijk is. Is het je werk? Is het je gezin? Je missie? Je roeping? Als je iets hebt om voor te leven, kan geen crisis je teveel afleiden. Of gebruik je het moment ten goede. Tijdens de Ebola-epidemie kregen veel Congolezen een bijbaantje bij de Ebola-bestrijding, konden een huis bouwen en hadden iets extra’s voor hun gezin. Anderen raakten besmet, overleefden het en bestuurden motortaxi’s met van Ebola-verdachte patiënten (omdat zij het virus niet nog eens konden krijgen). Ester zei: “als ik moet sterven, dan moet het maar” (Ester 4: 16). Niet uit gelatenheid of omdat het haar niets kon schelen, maar omdat ze vastbesloten was midden in de crisis te doen wat ze kon en een focus had. Wat is jouw focus tijdens de coronavirus epidemie?

Mark
 
Foto: Ebola-team bereidt zich voor op desinfectie in het ziekenhuis in Lolwa.

LINKS:
1. https://www.who.int/csr/don/12-March-2020-ebola-drc/en/
2. https://www.youtube.com/watch?v=p8Z36TQ352I
3. https://www.radiookapi.net/2020/03/13/actualite/sante/dr-muyembe-les-dispositions-prises-par-la-population-par-rapport-ebola-la
4. https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/hamsteraars-breng-die-bonen-en-pastasaus-alsjeblieft-naar-de-voedselbank~b9ec87f8/?referer=https://www.google.com/
5. https://www.theeastafrican.co.ke/scienceandhealth/WHO-declares-coronavirus-outbreak-pandemic/3073694-5487832-rm5pju/index.html
6. https://www.trouw.nl/buitenland/het-ene-land-sluit-streng-de-grens-het-ander-blijft-laconiek-voetbalpubliek-toestaan~b05425ae/?referer=https://www.google.com/
7. https://www.mercycorps.org/blog/ebola-outbreaks-africa-guide/chapter-5; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5590567/; https://www.who.int/bulletin/volumes/92/12/14-149278/en/

Reageer op dit artikel

Geen Facebook? Reageer dan hier.

  • ella slagboom

    15 maart 2020, 01:32

    Dank je wel Mark voor deze duidelijke uiteenzetting en boodschap (van hoop)!
    Helemaal mee eens!
  • Linda Bezemer

    8 april 2020, 04:05

    Beste Mark en Corine, Een heel mooi stuk! Wij zitten in de jungle van Ecuador (Jaap is ook arts) en kunnen ons et helemaal in vinden. Vooral je vergelijking met andere ziektes en het stukje gehoorzaamheid lijken voor Nederlandse christenen een beetje blinde vlekken te zijn, maar vinden wij erg herkenbaar. Gods zegen, kracht en wijsheid toegewenst. Groet, Jaap&Linda Bezemer