Driekoningentaart kleurt het leven

ill860
Webredactie  | Plaatsingsdatum: 9 januari 2020 

In Frankrijk bestaat de traditie om op 6 januari een Driekoningentaart te eten – of op de eerste zondag na 1 januari, wat praktischer is als de 6de doordeweeks valt.
 
Na een smaakvolle kerstfeestweek van overheerlijke foie gras, gevulde kalkoen, St Jacobsschelpen, Bûche de Noël (boomstammetjes-ijs) en de Provençaalse dertien toetjes starten de Fransen 2020 met het eten van hun traditionele ‘Galette de Rois’. Deze typische Driekoningen-bladerdeegtaart met frangipanevulling is zacht, zoet en heerlijk smeuïg. Gemiddeld worden er ieder jaar zo’n dertig tot 32 miljoen van deze taarten verkocht en vormen zij 10 procent van de jaarinkomsten van de Franse bakkers.
In Frankrijk bestaat de traditie om zo Epifanie te vieren. oftewel de komst van de drie wijzen uit het Oosten die het kindje Jezus in de stal eerden met geschenken: goud, wierook en mirre. Bij de taart wordt een kartonnen kroon geleverd. Wie de ‘boon’ vindt in z’n stuk taart, wordt voor één dag tot koning gekroond.
 
Verschijning van het licht
Het woord Epifanie komt uit het Grieks en betekent ‘verschijning’. De verschijning waarop gedoeld wordt, is de verschijning van het licht. Na 6 januari worden de dagen merkbaar langer. Daarnaast is in de christelijke traditie de geboorte van Jezus ook symbolisch voor de komst van het licht.
Van oorsprong is Driekoningen een heidens feest. De Romeinen vierden vroeger de Saturnaliën op de dag van de zonnewende. Op deze dag werd een koning of koningin aangewezen voor één dag, middels een zwarte boon.
 
Beeldjes
Terug naar de Franse lekkernij: in de Galette de Rois zit een klein porseleinen of plastic beeldje, de fève verstopt. Tot 1875 was dit een echte boon (fève). Het zijn een klein kerststalbeeldje of een santon, een heiligenbeeldje uit de Provence. Tegenwoordig vind je overigens ook vaak Disneyfiguurtjes of beeldjes van een sporter. De boon is de eerste groente die na de zonnewende werd gepland en symboliseert de vruchtbaarheid.
Vind je de boon in jouw stuk taart, dan krijg jij de kroon én ben je koning of koningin voor één dag. Om de taart eerlijk te verdelen, gaat bij het aansnijden van de taart de jongste van het gezelschap onder tafel zitten en zegt bij ieder stukje voor wie het bestemd is. De gelukkige vinder van de fève, de koning, hoort het jaar daarop de Galette te verzorgen. Er is nog een betekenis. Driekoningen was ook eeuwenlang het feest van de armen. Zingend van deur tot deur scharrelden ze iets eetbaars bij elkaar. Traditioneel gezien werd de Galette in net zoveel stukken gesneden als er aanwezigen zijn, plus één stukje extra. Dit stukje werd ook wel het stukje voor God (part du Bon Dieu) genoemd of het stukje voor de Maagd (part de la Vierge) en was bedoeld voor de eerste arme die zich bij het huis of feest aandiende. In de middeleeuwen benoemde hertog Lodewijk II van Bourbon op 6 januari een arm kind van acht jaar voor één dag tot koning. Het betrof het armste kind dat men in de stad kon vinden. Het kind werd aangekleed als koning en werd bediend, door de dienaren van de koning.
Lodewijk II van Bourbon gaf het kind uiteindelijk 40 livres. Alle ridders van het hof droegen 1 franc bij en de stalmeesters een halve franc. In totaal kreeg het kind honderd livres, waardoor het naar school kon gaan.
 
Twintig kilo
Ieder jaar wordt een Frans departement (ministerie) aangewezen om de Galette des Rois voor de Franse president te maken. Dit is een gigantisch gebak van 1,20 meter doorsnede en weegt twintig kilo, maar er wordt geen feve in gestopt. Een president kan immers niet worden gekroond.
Hier in de Provence heeft men als traditie de ‘Couronne des Rois’, een met suiker bestrooide krans van briochedeeg met oranjebloesemextract, gevuld met gekonfijte vruchten die de hele maand januari goedheid aan tafel brengt. In deze dagen worden ook de ‘drie-wijzen-figuurtjes’ toegevoegd aan de kerststal, die traditioneel blijft staan in de Provençaalse huizen tot aan Maria Lichtmis op 2 februari.
De Provençaalse Driekoningentaart is prachtig versierd met rood fruit dat verwijst naar de edelstenen van de wijzen en ze ruikt heerlijk naar oranjebloesem. Het is dus heel normaal dat de Fransen zich de hele maand januari laten verleiden door dit lekkers. En er is altijd wel een gelegenheid te vinden om hem samen te delen: op kantoor, met familie, met vrienden, op school of met je buren.
 
Bij Yvonne
Zo’n Galette-moment met een glas cider of champagne erbij maakt het tot een waar lekkernij-moment. Zelf werd ik onlangs onverwachts die ervaring rijker. Ik ging bij Yvonne (85) langs om af te stemmen hoe laat we die middag op ziekenbezoek zouden gaan bij een gezamenlijke buurtvriendin. Yvonne bood me spontaan een heerlijk stuk Driekoningentaart aan met ijs en een glas champagne. ‘Het is feest! Je maakt m’n dag met je bezoek. Daar hoort taart en champagne bij!’ zei Yvonne. Een onverwachte en onvergetelijke, smaakvolle buurtontmoeting.



De Driekoningentaart, het is een fantastische traditie voor jong en oud, die verbindend werkt in deze wat grijs gekleurde januarimaand. En wie wil er nu niet koning zijn voor één dag?
 
Harriëtte Smit is landelijk jeugdwerkadviseur bij Unepref en woont in Aix-en-Provence


Dit artikel verscheen eerder in het Friesch Dagblad.

Reageer op dit artikel