Geen Kerst zonder Provençaalse stal

ill860
Webredactie  | Plaatsingsdatum: 17 december 2019 

In de Provence gaat geen Kerst voorbij zonder kerststal. ,,We moeten de tradities behouden”, zegt een van m’n buren. ,,De bevolking heeft referentiepunten nodig: religie, de kerststallen, de kerstboom.”
 
De Provençaalse kerststal is populair geworden door zijn kleine kleifiguurtjes: santons, dat ‘kleine heiligen’ betekent. Ze beelden de traditionele kerstsetting uit met daarom heen een scala aan figuurtjes die eigenlijk niets met Kerst te maken hebben, maar het Provençaalse leven uit de negentiende eeuw tonen.
 
De populairste Provençaalse kerststal is die van Gilbert Orsini. Deze stal, die bekend staat als ‘de mooiste kerststal van Frankrijk’, trekt ieder jaar duizenden bezoekers. Het bouwwerk beslaat een oppervlak van 120 vierkante meter, met daarop ruim 650 figuren, waarvan er vijftig bewegen. Alle beeldjes maakt Orsini met de hand in z’n atelier. Een bezoekje aan deze kerststal is een prachtig ‘verplicht’ uitje in deze tijd van Advent voor mij als inwoner van de Provence.

 

De kerststal van Orsini staat sinds 1978 in de maanden december en januari opgesteld in de stad Allauch, vijftig minuten rijden van Aix en Provence. De Provençaalse traditie toont de geboorte van Jezus, niet in Bethlehem tweeduizend jaar terug, maar in een klein Provençaals dorp in de negentiende eeuw, waarin elk personage zijn plaats heeft. Het idee van de kerststal hebben we te danken aan Franciscus van Assisi, die in 1233 in de bossen van Greccio een stal liet bouwen met daarin een levende os en ezel, een Jozef, een Maria en een kindje Jezus in de voerbak. In de kerstnacht droeg hij daar de Heilige Mis op, waarbij het Goddelijke kind zelf in de gedaante van brood en wijn aanwezig was. Zo beeldde hij op een vernieuwende en eenvoudige wijze het mysterie van de menswording van Jezus uit. Een traditie werd geboren, die zich in de veertiende eeuw verspreidde naar de Franse Provence.
 
Komend vanuit Italië waren de eerste kerststallen bestemd voor de kerken en gemaakt van gekookt papier of van gips. Ze presenteerden de heilige maagd en de heiligen, de paus, monniken, bisschoppen en kardinalen. In de periode van de Franse Revolutie was het niet toegestaan om naar de mis te gaan en werden ook de kerststallen verboden. Kerstmis werd illegaal en voortaan binnenskamers gevierd. En zo deden de santons hun intrede, de kleine figuurtjes waarmee je een kerststal kon creëren, maar die je snel kon opbergen als dat nodig was.
 
De kerststal van Orsini toont het dorpsleven met de verschillende ambachten, de huizen, de waterput, de molen en de olijfbomen. In het spektakel van dat actieve dorpse leven is het zoeken naar de ‘echte’ kerststal. Jezus is bij lange niet de hoofdpersoon. Zijn lege kribje moet je zoeken. Jozef en Maria zijn er al wel, het kindje Jezus wordt op kerstavond in de kribbe gelegd. Ook de herders met hun schapen komen dan in het spel. Later, met epifanie, volgen de drie wijzen. Een deel van het volk kijkt verlangend naar de ‘geboorte-setting-op-komst’, anderen gaan door met hun werkzaamheden.
 
Ik raak in gesprek met een oudere dame: ,,Ieder jaar bouw ik m’n eigen twaalf meter lange kerststal in m’n huis. Dé activiteit waar ik het hele jaar naar uit kijk.” Ik vraag haar waarom. ,,Weet u, ik ben niet echt heel gelovig, maar met die kerststal heb ik Jezus even een tijdje zichtbaar in m’n huis. Dat geeft licht in m’n donkere dagen… ik ben al even weduwe en ik voel me vaak alleen. Jezus houdt me gezelschap. En ja, geen Kerst voor mij zonder kerststal, dat begrijpt u wel.”
En ik denk: Jezus vindt Z’n weg wel naar de harten van mensen dwars door die 650 santons heen.
Tradities als deze zijn inderdaad belangrijk, ze geven zichtbare referentiepunten in het leven van mensen als deze vrouw.
 
Harriëtte Smit is landelijk jeugdwerkadviseur bij Unepref en woont in Aix-en-Provence
 

Dit artikel verscheen eerder in het Friesch Dagblad.

Reageer op dit artikel