Liefde gaat veel verder dan tolerantie

ill860
Leendert en Nelleke Wolters | Plaatsingsdatum: 5 augustus 2014 | TsjechiĆ«

Tolerantie is de seculiere vertaling van de opdracht van het Evangelie om je vijanden lief te hebben. Maar wanneer religieuze concepten worden vertaald naar seculier jargon en seculiere concepten, gaat er meestal iets verloren. Om een vervelende buurman te tolereren, hoef ik hem op geen enkele manier lief te hebben. Voor mij is het genoeg om hem te negeren, aangezien ik niets om hem geef. We hebben beiden ons eigen leven, onze eigen stijl, onze eigen waarheid.”



Aan het woord is Tomaš Halík. Hij sprak deze woorden in de rede waarmee hij de Templetonprijs 2014 aanvaardde. Deze prijs, ook wel de Nobelprijs voor Religie genoemd, wordt jaarlijks uitgereikt aan een persoon of organisatie die een bijzondere een bijdrage aan de spirituele dimensie van het leven heeft geleverd en aan de dialoog tussen religie en wetenschap. De prijs, genoemd naar de Britse ondernemer en filantroop sir John Templeton, bedraagt ruim een miljoen euro.

Dit jaar mocht de Tsjechische priester, geleerde en voormalig dissident Tomaš Halík de prijs in ontvangst nemen. Zijn naam is toegevoegd aan de lijst van winnaars, waarop vele grote namen prijken, waaronder die van Moeder Theresa (1910-1997), de Russische schrijver en voormalige Sovjetdissident Aleksandr Solzjenitsyn (1918-2008) en bisschop Tutu uit Zuid-Afrika.
 

Bruggen slaan

Halík ontving de Templetonprijs voor zijn inspanningen om de dialoog te bevorderen tussen mensen van verschillende religieuze achtergrond en mensen zonder geloofsovertuiging. Hoewel hij zich vooral de laatste jaren inzet om bruggen te slaan tussen de verschillende levensbeschouwingen, is de basis hiervoor al tijdens het communisme gelegd.


Zijn levensverhaal zou een uitstekende plot voor een spannende roman zijn. Halík groeide op in een seculiere intellectuele familie. Hoewel hij als kind gedoopt was, werd hij verder niet religieus opgevoed. Hij kende de Bijbelverhalen wel, maar vooral omdat ze, net als bijvoorbeeld de Griekse mythen, door zijn ouders als onderdeel van de Europese cultuur werden beschouwd.
 

In het geheim

Later ontdekte hij de intellectuele aantrekkelijkheid van het katholicisme, in werken van C.K. Chesterton die hij notabene in de bibliotheek van zijn agnostische vader vond. Hij bekeerde zich tot het christelijk geloof. Vanaf 1972 werd hij door de regering als ‘vijand van de staat’ beschouwd en werd hij voortdurend in de gaten gehouden door de geheime politie.

Hij studeerde in het geheim theologie in het buitenland, en in 1978 werd hij in het Duitse Erfurt tot priester gewijd. Zelfs zijn eigen moeder wist van niets. Zijn officiële beroep was psychotherapeut, een dekmantel die hem in staat stelde om actief te zijn in de ondergrondse kerk.

Hij werkte bijna twintig jaar aan een geheim netwerk van intellectuelen, met onder andere Václav Havel en de Tsjechische aartsbisschop František Tomášek, om de morele en spirituele ondergrond te creëren die de Tsjechische maatschappij kon voorbereiden op een leven in vrijheid. Al dit ondergrondse werk hielp Tsjechoslowakije na de Fluwelen Revolutie te veranderen in een democratische staat.
 

Licht en warmte

Tijdens de Fluwelen Revolutie in 1989 sprak Václav Havel de hoop uit, dat „liefde en waarheid” zouden triomferen over „leugen en haat”. En vanuit die hoop wil Halík zich de rest van zijn leven inzetten voor zaken die licht en warmte brengen voor de mensen in onze wereld.

Het mooie aan Halík is dat hij niet is blijven steken in het herstel van zijn land ná het communisme, maar dat zijn visie zich heeft ontwikkeld over de landsgrenzen heen, en daarmee niet alleen Tsjechië, maar ook Nederland en de rest van Europa iets te zeggen heeft: „Het christendom hoeft niet als een vlag over Europa te worden uitgespreid, maar waar Europa, en ook de rest van de wereld, behoefte aan heeft, zijn mensen die aan het woord liefde de diepe betekenis teruggeven die het had in de radicale boodschap van het Evangelie.”

Deze column verscheen eerder in het Friesch Dagblad.

Reageer op dit artikel