Profaan snoepje met heilig karakter

ill860
Webredactie  | Plaatsingsdatum: 12 september 2019 

Calissons, snoepjes uit Aix en Provence, zijn wereldberoemd. Zondag worden ze in het jaarlijkse ‘Grande Fête de l’amande et du Calisson’ bewierookt en gezegend.

Ze zijn amandelvormig, wegen tien tot veertien gram en zijn vier tot zes centimeter groot. Nieuwsgierig proberen toeristen deze Zuid-Franse lekkernij uit en de Aixois, de inwoners van Aix en Provence, consumeren ze trouw. Het elegante snoepje is dé specialiteit van Aix, bereid met amandelen, gekonfijte meloen en sinaasappelschil en afgewerkt met een laagje geparfumeerde suiker en een hostiepapiertje als fundament. Door zijn zachte textuur smelt dit suikergoed langzaam op de tong, om zo al zijn aroma’s van amandelen, meloen en sinaasappel vrij te geven.

 










Over de oorsprong van het woord ‘calisson’ zijn de meningen verdeeld. In een Latijnse tekst uit 1170, gevonden in het Italiaanse Padua, komen we voor het eerst het woord ‘calisone’ tegen. Het zou gaan om een cake van amandelen. In de dertiende eeuw werden de ‘calissons’ uitgedeeld aan gelovigen tijdens religieuze ceremonies in Venetië. Zijn ovale vorm herinnert aan een mandorla, dat is een amandelvormige figuur waarmee vaak Christus of een heilige wordt afgebeeld. In de vroegchristelijke kunst staat het symbool voor het samenkomen van hemel en aarde.
 
Lach
Volgens een legende gaat de oorsprong van de lekkernij zoals we die nu kennen terug naar 1454. Het jaar dat koning René van Anjou, die onder meer heerste over het graafschap van de Provence, trouwde met Jeanne de Laval. De hofbanketbakker bedacht een lekkernij voor de nieuwe koningin, die nauwelijks lachte. Maar toen ze het snoepje proefde lachte ze breeduit en vroeg: ,,Hoe noem je deze lekkernij?” Hij antwoordde ,,Di Calin Soun”, Provençaals voor ‘knuffels’.
 
In de zestiende eeuw kwam de amandel in de Provence terecht en al snel werd dit het grootste handelscentrum van de amandelproductie. In de negentiende eeuw ontstonden de eerste fabrieken. Door de vrieskou in 1956 daalde het aantal amandelbomen sterk in de Provence en verloor ze haar productieleiderschap aan Californië. Gelukkig zijn er tegenwoordig verschillende initiatieven voor herplanting, zodat we in de Provence kunnen blijven genieten van de prachtige bloesem in de maanden februari en maart.
 
Dankdienst
Komende feestzondag begint met een speciale mis in de kathedraal Saint Sauveur. Aanwezig zijn afgevaardigden van de grote Calissonhuizen in hun witte werktenue, de burgemeester, ambtenaren, de aartsbisschop en burgers in traditionele kleding.

 










In de mis wordt de belofte van Martelly uit 1630 vernieuwd. De pest eiste destijds veel slachtoffers, het stadsbestuur vertrok, Martelly leidde het volk. Hij woonde een mis bij in Saint Sauveur en beloofde aan de Heilige Maagd Maria dat als de stad Aix bevrijd zou worden van de pest, hij iedere eerste september een dankdienst zou wijden aan haar. De legende vertelt dat de inzegening van de Calissons drie keer per jaar plaatsvond in de kathedraal van toen, Notre-Dame de la Seds in Aix en Provence: met Kerst, Pasen en op de eerste september. De aartsbisschop gaf tijdens de communie een gezegende Calisson in plaats van een hostie. Het snoepje werd gezien als gezegend brood, dat bescherming zou bieden tegen de pest. Een profaan snoepje met een heilig zacht karakter.

 











Processie
Tegenwoordig volgt op de mis een defilé in traditionele Provençaalse kledij, met muziek en dans. De ‘Maagd van de Calissons’, een Mariabeeld met Jezus uit de vijftiende eeuw, wordt door vier grote chefs van de Calissonshuizen in feestelijke processie door de stad gedragen. In de Saint Jean de Malte (Heilige Johannes van Maltakerk) vindt de zegening van de Calissons plaats, die jaarlijks wordt bijgewoond door zo’n 1500 bezoekers. De Calissons
worden bewierookt en gezegend.

 










De amandel, die de basis vormt voor de Calisson, is een oeroud symbool. Als alle bomen nog in kale winterstand staan, bloeit de amandelboom. Ze ontwaakt al vroeg uit haar winterslaap en kondigt als eerste de lente aan. Ze is daarom het symbool van waakzaamheid en hoop op nieuw leven. In de Bijbel komen die waakzaamheid en hoop terug in het verhaal van Jeremia. Een amandeltak met z’n eerste bloesem in het midden van de winter, kondigt hoop aan voor betere dagen. Wanneer Jeremia een tak ziet, antwoordt God: ‘Dat heb je goed gezien. Jeremia, omdat ik waak.’
 
In het Hebreeuws is het woord voor amandelboom ‘wachter’. De amandelboom is een wachter. God waakt en doet wat Hij belooft. Dat geeft een diepere smaak aan deze lekkernij en maakt het tot een gezegend snoepje van hoop.

Harriëtte Smit is GZB-zendingswerker in Frankrijk en landelijk jeugdwerkadviseur bij de Unepref-kerk en woont in Aix-en-Provence.

Dit artikel verscheen in Friesch Dagblad op 27 augustus 2019.

Reageer op dit artikel