Lees meer » Jaarthema
2016-2017

Sporen van de contrareformatie in Praag

ill860
Leendert en Nelleke Wolters | Plaatsingsdatum: 1 november 2017 | Tsjechië

Precies een jaar geleden schreef ik op deze plek, over de reformatie die in Tsjechië begon met de dood van Johannes Hus, in 1415. Ruim honderd jaar voordat Luther zijn 95 stellingen poneerde – iets dat we vandaag herdenken – stierf Hus omdat hij preekte in de landstaal, en omdat hij de Eucharistie in de gedaanten van brood én wijn aan leken bediende.
 
Het is precies dat tweede aspect dat de Boheemse reformatie uniek maakt; nog steeds hebben veel protestantse kerkgebouwen om die reden geen kruis, maar een avondmaalsbeker, een kelk, op de voorgevel of torenspits. De reformatie liet zeer oude sporen na in Praag, maar het is ook precies deze stad, waar er hardhandige een einde werd gemaakt aan het protestantisme: de contrareformatie. Ook daarvan zijn tal van sporen terug te vinden in de stad.
Midden op de Karelsbrug bijvoorbeeld, vinden we het beeld van de Heilige Norbert. Waarom staat hij daar?
 
De dertigjarige oorlog in Europa (1618-1648) begon in Bohemen. Nadat boze burgers de gezanten van de keizer uit het raam van de burcht hadden gegooid, de tweede Praagse defenestratie, vond de Habsburgse keizer Ferdinand II het welletjes. Hij leidde een veldtocht naar Praag, die eindigde met de traumatische slag om de Bílá Hora in 1621. Hoewel er nog lange tijd plunderende Zweden door Bohemen trokken was de oorlog voor de Protestantse Hussieten toen wel voorbij.
Ferdinand II en de Jezuïeten sloegen de handen ineen voor een langdurige propagandacampagne die de Tsjechen weer bij de Rooms Katholieke kerk en onder Habsburgs gezag. Zo laat de keizer bijvoorbeeld 27 protestantse edellieden onthoofden op het Oudestadsplein en laat het Tsjechisch vervangen door het Duits als voertaal op scholen, universiteiten en overheidsinstellingen.
De Jezuïeten doen verschillende pogingen om de harten van het volk terug te winnen voor de moederkerk in Rome. De kerken worden opnieuw rijkelijk gedecoreerd, priesters worden aangesteld en kloosters geopend. Maar de stad heeft ook een nieuwe heilige nodig vindt de kerk, een goede Rooms Katholieke held. En dat werd Norbert van Xanten.
 
Norbert van Xanten (geboren rond 1080) was nog maar jong toen hij, na een bijzondere gebeurtenis, besloot zijn leven aan de kerk te geven. Hij stichtte de Norbertijnse kloosterorde, maar werd enkele jaren later naar Antwerpen gestuurd. Daar moest hij de ketter Tanchelm bestrijden, die nogal van leer trok tegen de leer rondom de Eucharistie in de kerk. Zijn aanhangers dronken zijn badwater en namen met mee als reliek.
Norbertus maakte vanzelfsprekend schoon schip, en hoewel de anekdotes wellicht meer onwaarheden dan waarheden bevatten was de mythe geboren. Norbert heeft zich hard gemaakt voor de juiste (Rooms-Katholieke) viering van de Eucharistie. Als dank voor zijn inzet werd hij benoemt tot aartsbisschop van Magdeburg, waar hij stierf van begraven werd. Hij werd in 1582 Heilige verklaard.
 
De keuze voor Norbert was klip en klaar: hij was precies de heilige die Praag nodig had. Magdeburg was door Luthers prediking inmiddels protestants geworden, en had geen sterke band meer met haar voormalige aartsbisschop. Maar bovenal: het was een steek onder water naar de Hussieten in Praag. Zij werden op één lijn gesteld met de ketters als Tanchelm, wie het behoorlijk in de bol geslagen was. Praag zou een heilige krijgen die zich had ingezet voor de zuivere bediening van de Eucharistie.
Daarom claimde de abt van het Strahovský klooster in Praag het stoffelijk overschot van Norbert. Ferdinand II veroverde Magdeburg (hoewel hij eerst een paar maal werd verslagen) in één van de bloederigste slagen van de dertigjarige oorlog. En dat alles omwille van één lijk: Norbert. Die verhuisde in 1627 naar Praag – hoewel er onderweg nog onderdelen van zijn stoffelijk overschot achterbleven in andere kerken en kloosters als reliek – en werd daar binnengehaald in een zevendaagse processie door de stad.
 
Zo kwam Norbert dus naar de stad. Tegenwoordig kennen de meeste Tsjechen hem vooral vanwege het bier dat gebrouwen wordt in het Strahovský klooster en dat zijn naam draagt. De meeste mensen lopen hem voorbij op de de Karelsbrug, waar zijn beeld verweerd is, zwart en grauw vanwege de luchtvervuiling. Hij staat er tussen twee Tsjechische heiligen: Wenceslas, Sigismund. De beeldhouwer (of zijn opdrachtgevers) hebben dus een trucje uitgehaald. Door zijn beide buurmannen, de beroemde koningen Wenceslas en Sigismund krijgt hij de status van een echte Tsjechische heilige. Een slimme PR-move.

Deze Column verscheen eerder in het Friesch Dagblad

Reageer op dit artikel

Geen Facebook? Reageer dan hier.