Universiteit van Congo

ill860
Rik en Caroline Mager | Plaatsingsdatum: 30 april 2021 | Rwanda

Af en toe gebeuren er dingen op het zendingsveld waarvan je denkt: het is toch niet te geloven! Onlangs kregen we een bezoeker uit de Verenigde Staten en al van tevoren wist ik: dit gaat weer een mooi verhaal worden. En zo was het precies. In een wat langere blog dan anders neem ik jullie mee.
 
Ergens in Amerika woont een hoogleraar in de theologie. Hij behoort tot een protestants-gereformeerd kerkverband. Omdat hij enkele linkjes heeft met mensen in Nederland zal ik zijn naam niet vermelden. Sinds 2016 komt hij of één van zijn collega’s uit Kenia en Zuid-Afrika drie keer per jaar voor twee weken naar Kamembe, de plaats waar wij wonen. Hij verblijft dan in het Peace Guesthouse van de Anglicaanse kerk. Zijn missie is om Congolese pastors op te leiden.
 
In de loop van 2018 leerden we elkaar kennen, niet alleen face-to-face in het Guesthouse, maar ook via Facebook. Zo kwam ik er via Facebook achter dat hij hier in Kamembe een heuse universiteit opgericht had. Het was een soort “Universiteit van Congo” en bood een bachelor’s en master’s degrees in theologie aan. Ze zaten in een oude en vervallen kerk ergens in Kamembe in de buurt van het centrale marktgebouw. (Het is voor mensen uit het Westen duur en vooral tijdrovend om aan een visum naar Congo te komen. Daarom kiezen veel trainers en docenten ervoor om de trainingen voor Congolezen in Rwanda te geven en alle studenten uit de Congolese provincie Zuid-Kivu over de grens naar Kamembe te halen).
 
Op een dag in 2019 kreeg ik een ingeving. Hoe zou het zijn als deze Amerikaan zijn oude vervallen gebouw verlaat en gebruik maakt van de ruimte van de Theologische School? Wie weet kunnen we prachtig samenwerken en het levert ons huurinkomsten op.

In december van dat jaar werd er weer een module les gegeven. Helaas kwam de Amerikaan toen niet, maar wel zijn collega trainer uit Kenia. Ik liet de Keniaan het gebouw zien en hij was helemaal enthousiast. De Keniaan vertelde dat de “Universiteit van Congo” eigenlijk alleen op Facebook bestond. Er was geen gebouw, er was geen bibliotheek, er was geen kantoor. Je kon nog geen papiertje kopiëren of printen. Eigenlijk was het de uitdrukking "universiteit" misplaatst. Om een module te organiseren werd van tevoren een Rwandese man een zak geld toegestopt om een locatie en eten te regelen. Maar de docenten waren regelmatig teleurgesteld in de geleverde diensten. Het was onduidelijk hoe het geld precies besteed werd. Accountability was een groot probleem.
 
De Keniaan en ik kwamen samen op het idee om deze zogenaamde “universiteit” een vaste locatie te geven. De Amerikaan en zijn collega’s zouden gebruik maken van de faciliteiten van de Theologische School. De klaslokalen, krijtjes, tafels, bedden, bibliotheek, toiletten en het restaurant konden tijdens de modules door de Congelese bachelor en masterstudenten gebruikt worden. Verder zou deze “universiteit” inhoudelijk zelfstandig opereren. Een van de ruimtes kon zelfs een permanent kantoortje zijn zodat je wat administratie bij kon houden. De Amerikaanse professor kon via zijn eigen universiteit in Amerika wellicht helpen met het ontwikkelen van de bibliotheek van de school. Tot zover de goede ideeën van deze Keniaan en mij.
 
De Amerikaan zou terugkomen in april 2020 voor de graduation van de eerste groep studenten. Maar hier stak Covid-19 een stokje voor. Uiteindelijk kondigde de Amerikaan via Facebook aan dat hij in april 2021 naar Kamembe kwam voor de diploma-uitreiking. Hij zou aankomen op vrijdag en op maandag weer vertrekken. Een bliksembezoek dus.
 
Vrijdagmiddag pikte ik de nogal vermoeide Amerikaan en zijn Keniaanse collega op van Peace Guesthouse en liet hen de hele Theologische School zien. Zijn studenten zouden zelfs gebruik kunnen maken van de WiFi en de computers die onze school binnenkort zou hebben. Het was fantastisch. Toch merkte ik dat de Amerikaan wat terughoudend was.

In mijn kantoor, onder genot van een kop sterke koffie werd ik aan een verhoor onderworpen. Hij wilde weten waar ik allemaal gestudeerd had en wie mijn docenten waren. Hij was behoorlijk goed geïnformeerd over de Nederlandse situatie. Welke professoren vond ik goed en wie niet? Gelukkig kon ik hem tot zijn voldoening vertellen dat ik in Apeldoorn gestudeerd had. Ook wilde hij weten met welke kerken in Amerika de Anglicaanse kerk van Cyangugu diocese samenwerkte.
Toen vertelde de Amerikaan zijn indrukwekkende staat van dienst. Hij had onder andere een theologische doctorsgraad aan een Ivy League universiteit in Amerika. De man was een theologische reus. Toch had ik hiervoor nooit van hem gehoord.

Via internet had ik ontdekt dat hij al eerder een soortgelijk instituut in Nairobi in Kenia opgericht had. Toen ik er naar vroeg gaf de Amerikaan toe dat dat project totaal mislukt was. Hij had in de loop van de tijd 146,000 US dollars aan allerlei mensen gegeven om de school te starten. Maar aan het eind was het geld verdwenen en er was nog altijd geen opleidingsplek. Toen ik de Amerikaan vroeg wat hij van Kenia geleerd had ter voorbereiding van zijn avonturen in Oost-Congo antwoordde de Keniaanse collega meteen: ‘niets’.
 
De Amerikaan vertelde dat hij ‘iemand’ in Congo 400 dollar gegeven had om een officiële Congoleze overheidaccreditatie voor zijn nieuwe universiteit te regelen. Die ‘iemand’ had hem als accreditatie  een A-4tje geven zonder ook maar een adres of telefoonnummer. Hij had zich beet laten nemen en iemand was 400 dollar rijker geworden.
De rest van de tijd probeerde ik uit te leggen dat Congo anders georganiseerd is dan de Verenigde Staten. Dat dingen in Amerika op een bepaalde manier gaan betekent nog niet dat het in Congo ook zo werkt. Hij kon het zich maar moeilijk voorstellen.

Anders dan in Congo zijn in Rwanda regels juist streng. Je mag niet zomaar een universiteit beginnen. Je mag wel trainen en lesgeven. Vanaf 2023 moeten pastors een bachelor degree hebben om een leidinggevende positie te bekleden. Ik adviseerde de Amerikaan om door te gaan zijn opleiding in Kamembe, maar het naar buiten toe een training te noemen. Je geeft studenten bij de graduation een diploma van zijn eigen instituut in Amerika. Dat is makkelijker uit te leggen dan een vage “Universiteit van Congo” die niet bestaat. Rwanda is veilig, stabiel, er is relatief weinig corruptie en je kunt er vrij reizen. Een compleet nieuwe universiteit in Congo opzetten is niet alleen heel ingewikkeld, maar het gaat erg veel geld kosten en de kans op succes is klein. Beter is het om met een bestaand instituut in het land te werken, dan met individuen die je op de straat aan treft. De kans op oplichterij is ontzettend groot.
 
Ik bracht de Amerikaan terug naar het Peace Guesthouse. Zondagochtend zou hij preken in de Engelse dienst, maar verder werd er niets van mij verwacht. Alles van de graduation ceremonie was geregeld. Dacht hij…
 
Toen kwam zaterdagochtend. Via Facebook kreeg ik om zeven uur in de ochtend een berichtje van de Amerikaan. “Rik, we have a big problem!!!”. En even later: “It is really, really big!” Ik bood aan om meteen naar Peace Guesthouse te komen.

Toen ik aankwam was de Amerikaan nergens te bekennen, maar de Keniaan wel. De Keniaan leek zich nergens zorgen over te maken, want hij begon met mij een hele discussie over Zuid-Afrika en de Nederduits-Gereformeerde kerk in Zuid-Afrika. Hij wilde weten wat ik van de kerk in Zuid-Afrika en met name de opstelling van de blanke christenen vond (om zeven uur ’s ochtends).
Even later arriveerde de Amerikaan en hoorde ik eindelijk wat het grote probleem was. De Congolezen stonden bij de grens maar ze mochten er niet over. De reden daarvan was onduidelijk. Degene die alles zou organiseren was verdwenen. De Amerikaan had verder geen enkele informatie. Hij wist niet waar de graduation zou zijn. Hij wist niet of er eten en overnachting voor de Congolezen geregeld was. Hij had zijn eigen uitnodigingsbrief aan de immigratie nooit gezien. Hij had geen simcard dus hij kon niet bellen. Ik was erg verbaasd dat iemand zich zo slecht kon voorbereiden. Aan zijn intelligentie en opleiding kon het niet liggen. De graduation verkeerde in groot gevaar en de verre reis leek voor niets te zijn. Op Facebook naar zijn Amerikaanse vrienden schreef de professor een berichtje: “Massive prayer request. Thanks”.
 
Met mijn telefoon lukte het toch om een student in Congo te bereiken. Hij stond bij de grens. We besloten naar de grens te gaan. De Keniaan en ik drukten de Amerikaan op het hart om vooral níet te zeggen dat hij een universiteit had en een graduation wilde houden. Hoe meer informatie je aan douaniers geeft des te meer vragen ze stellen.
Bij de grens aangekomen sloeg de Amerikaan onze adviezen meteen in de wind. Hij liep naar de balie en legde uit aan het immigratie personeel dat hij een groep studenten drie jaar lang les gegeven had en dat ze dit weekend gingen afstuderen. Ze móesten de grens over.
De douanier vroeg onmiddellijk: ‘Welk instituut?’
De Amerikaan: ‘De Universiteit van Congo’.
Douanier: ‘Bent u daartoe bevoegd?’
Amerikaan: ‘Uh…. Ja, zeker!’
Er kwam gelukkig snel meer duidelijkheid over de studenten. Het probleem bleek dat vanwege Covid-19 restricties alleen daghandelaren de grens over mochten. Alle andere mensen werden teruggestuurd.
Het einde van het gesprek met de Rwandese douane was dat de twee mannen zelf maar moesten proberen Congo in te komen. Ze konden de rest van de zaterdag besteden om een visum aan te vragen en hopelijk konden ze zondagmiddag naar Congo om hun studenten de diploma’s te overhandigen.
Ik was verbijsterd door de naïviteit van de hoogleraar, maar ik had bewondering voor zijn optimisme. De man wilde een universiteit in Congo oprichten, maar op deze manier ging hij gegarandeerd hopeloos falen. Ik merkte dat de Keniaan dat feilloos doorhad, maar niet veel kon. Hij was niet degene met het geld.

Terug in Kamembe waren we de rest van de ochtend bezig in het ziekenhuis. Onze avonturiers moesten op Covid-19 getest worden vanwege de terugreis op maandag. Plotseling kreeg de Keniaan berichtjes binnen dat inmiddels twee Congolezen tóch de grens overgekomen waren. Wat ik eigenlijk al verwacht had was gebeurd. De Congolezen hadden zich langs de douane gepraat. De studenten besloten voor één dag een daghandelaar te worden en een eigen business te starten. Zo konden ze toch allemaal de grens over. Het liep allemaal met een sisser af.
 
 
De volgende dag preekte de Amerikaanse professor in de Engelse dienst. De kerk zat afgeladen vol want we hadden het breed aangekondigd dat we een speciale gast uit Amerika hadden. De preek ging over Mattheüs 11: 28 – 29. (Komt allen tot mij die vermoeid en belast zijt…. enz.) Iedereen luisterde ademloos naar zijn uitleg. Hij zei: “Jezus zegt: kom tot Mij. Hij zegt niet: kom naar de kerk. Of: Kom naar dit of dat kerkverband. Hij zegt: kom naar Míj en Ik zal je rust geven”. Het was een mooie Bijbelse, theologisch goed gebalanceerde preek. Achteraf vertelden mensen mij dat ze echt onder de indruk geweest waren.
Via Facebook kreeg ik foto’s van de graduation die die zondagmiddag had plaatsgevonden. Het was op zondag ‘zodat het lijkt alsof het een kerkdienst is’, verklaarde de Amerikaan.
 
Of de Amerikaanse hoogleraar gebruik gaat maken van het aanbod van de Theologische School om in haar gebouw les te geven is onzeker. Maar na dit verhaal is het de vraag hoe erg dat is.
 
Discussievragen:
1) Wat is volgens jou de verhouding tussen jezelf ergens goed op voorbereiden en vertrouwen op God? 

2) Wat vind je na dit verhaal van het idee dat de “Universiteit van Congo” misschien het gebouw van de Theologische School gaat huren?

Reageer op dit artikel

Geen Facebook? Reageer dan hier.

  • Gerrit Bok

    30 april 2021, 02:18

    antwoord op 1) een heel Bijbels antwoord: als je een toren wil bouwen, bereken je eerst de kosten
    antwoord op 2) krijg je van de mogelijke samenwerking energie of denk je dat het alleen energie gaat kosten? Iemand die bewust een goed advies naast zich neerlegt, zal dat vaker doen en dan wordt je een speelbal.
  • Henk Eleveld

    3 mei 2021, 09:10

    Hallo Rik en Caroline,
    Een verhaal om van te smullen eigenlijk.! Veel enthousiasme, veel humor, veel onzekerheden kortom echt op zijn Afrikaans.!
    Uiteindelijk een mooie preek door de Amerikaan: Volg Jezus en niet persé de kerk.! En verder veel onduidelijkheden, maar ook weer leuke avonturen.!
    Ik zou zeggen na rijp beraad en vele gebeden ( laat je door Hem sturen) :
    Let’s go.!!!
    Hou de vinger aan de pols.!