Vrede op aarde

ill860
Kees en Claudia Geluk | Plaatsingsdatum: 6 december 2021 | Costa Rica

In Costa Rica is 1948 een belangrijk jaar. Dat is namelijk het jaar waarin het leger is afgeschaft. Hiervoor werd gekozen nadat in een korte burgeroorlog zo’n 3000 doden vielen. De officiële datum om dit te vieren is 1 december, maar om praktische redenen werd dit wat naar voren gehaald naar de maandag. We hebben die dag gebruikt om te genieten van prachtige bergen en watervallen in Costa Rica. Een mooi begin van de advent. De tijd van het uitkijken naar de Vredevorst. De tijd om ons voor te bereiden op het lied van de engelen: vrede op aarde. Met de afschaffing van het leger kon er meer geïnvesteerd gaan worden in gezondheidszorg en onderwijs. Een bijzondere stap binnen Latijns Amerika. Een beetje wat Jesaja schreef:  En zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegscharen en hun speren tot snoeimessen. Geen volk zal tegen een ander volk het zwaard opheffen. Oorlog voeren zullen zij niet meer leren. (Jesaja 2:4b). Heel anders dan andere landen in Latijns Amerika. Meestal wordt het leger niet gebruikt om zich te verdedigen tegen een externe vijand, maar om de interne politieke tegenstand onder de duim te houden. In Costa Rica vond men een politiemacht voldoende voor de interne veiligheid.

In Europa is Latijns Amerika wat betreft theologie vooral bekend vanwege de Bevrijdingstheologie. Een theologie die terecht aandacht vraagt voor de concrete werkelijkheid van het leven. Dat de verwachting van advent ook echt met deze aarde te maken heeft. Dat kerst méér is dan wegdromen bij de prachtige kerstmuziek van John Rutter. Dat Jezus gekomen is om aan armen het Evangelie te verkondigen, om te genezen wie gebroken van hart zijn, om aan gevangenen vrijlating te prediken en aan blinden het gezichtsvermogen, om verslagenen weg te zenden in vrijheid, om het jaar van het welbehagen van de Heere te prediken. (Lukas 4:18b-19). In déze werkelijkheid. Tegelijk is de Bevrijdingstheologie ook een theologie die te naïef en te kritiekloos gebruik gemaakt heeft van de theorieën van Karl Marx, met het bijbehorende geweld van de revolutie. Het marxisme als uitwerking van de messiaanse hoop. Een voorbeeld is de Sandinistische Revolutie in 1979 in Nicaragua. Een bekende bevrijdingstheoloog die deze revolutie steunde, was Ernesto Cardenal. Een katholieke priester, die uit zijn ambt werd ontheven vanwege zijn politieke betrokkenheid. Tegelijk ook iemand die later de belangrijkste criticus werd van de Sandinistische regering, juist vanwege repressie en geweld. In Nicaragua is het leger een heel belangrijk politiek middel. Zo ligt ook de verantwoordelijkheid voor het tellen van de stemmen bij de verkiezingen bij het leger.

Is het in Costa Rica veel beter? Ja en nee. Absoluut, de zet om het leger af te schaffen heeft het land heel veel geweld en onderdrukking bespaard en ook veel meer welvaart gegeven. Tegelijk moet je ook kanttekeningen zetten bij bijvoorbeeld de gezondheidszorg en het onderwijs. In de publieke gezondheidszorg kan het zomaar gebeuren dat je twee jaar moet wachten op de fysiotherapie die je na het herstellen van een botbreuk nodig hebt. En in het publieke onderwijs kan het zomaar zijn dat je in de derde klas van de lagere school zit en toch niet echt goed kunt lezen. Stilzwijgend is die andere ideologie de winnaar geworden: het (neo)liberalisme. Goede gezondheidszorg en goed onderwijs? Het is allemaal mogelijk, als je maar betaalt. Maar dan gaan er wel mensen buiten de boot vallen. Mensen in de marge. Wat is voor hen de hoop? Stil maar wacht maar, alles wordt nieuw? Dan zou Marx zomaar gelijk kunnen krijgen, met zijn “opium voor het volk”. Gooi maar genoeg in de collectezak, dan stroomt je bankrekening vol? De oplossing van het welvaartsevangelie. Vooral de rekening van de leider wordt gespekt.

Het zou weleens kunnen dat het zoeken naar een definitieve oplossing van onze kant voor de vrede op aarde een uiting van ongeduld is. Een oplossing waarin de good guys de bad guys onder de duim houden. Of dat nu socialistische of kapitalistische good guys zijn, of misschien zelfs op gereformeerde grondslag, het is te ongeduldig en niet radicaal genoeg. De hoop van advent is kleiner, fragmentarischer. Zoals het beloofde land aan het eind van Genesis niet groter is dan een graf, zo is het ook in de geschriften van Lukas. Het lied van de engelen over vrede op aarde wordt gelokaliseerd in de tijd dan Augustus keizer is. Het verhaal van Jezus wordt dus gerelateerd aan een Romeinse keizer. Het boek Handelingen eindigt vervolgens niet met de eerste christelijke keizer, maar met Paulus in de gevangenis van Rome, die tegenover de Romeinse keizer beweert dat Jezus Heer is. In dat formaat wordt ons de hoop van advent gepresenteerd. Als iets kleins en tegendraads maar tegelijk ook vol potentie. Een uitgewerkte politieke oplossing krijgen we niet. Dat lukt ook niet: vertaal liefde voor je vijand maar eens naar politiek.

Advent in Costa Rica zit hem ook voor ons in de kleine verhalen, vaak van gemarginaliseerde mensen. Kinderen die altijd gehoord hebben dat het nooit wat met ze wordt, maar die door de bijlessen van Claudia alsnog goede resultaten gaan halen op school. Vrouwen die leren om meer zelfvertrouwen te krijgen. Mensen die beginnen te twijfelen dat God hen dan misschien toch liefheeft. Studenten die door lessen over diaconaat beginnen te zien dat ze iets kunnen betekenen voor hun buren. Mensen thuis over de vloer hebben die in hun eigen wijk merken dat de afschaffing van het leger nog niet hetzelfde is als de afschaffing van wapens en van agressie. Allemaal kleine tekenen van het goede leven, de shalom, de vrede op aarde. In mensen een welbehagen. Eer zij aan God.

Reageer op dit artikel

Geen Facebook? Reageer dan hier.