Misi Sulawesi

Laurens Jan & Lourina Vogelaar

Een begrafenis in Palopo

ill860

In Indonesië gaat veel anders dan in Nederland. Zo ook als er iemand overleden is. Hier in Palopo komt er een vrachtauto naar het huis van de overledene. Rond het huis wordt een tent gebouwd. Vaak wordt er een deel van de straat afgezet. De tent is aan de zijkant open en is  er vooral voor het geval het gaat regenen. De ruimte onder de tent wordt vervolgens vol gezet met stoelen. Op een centrale plek een lessenaar met microfoon. Het resultaat is een soort van huiskerk rond het huis van de overledene.

Elke avond voor de daadwerkelijke begrafenis vindt er een dienst plaats waarin er uit de Bijbel gelezen wordt en een dominee of ouderling een overdenking houdt. Er wordt vooral veel samen gezongen. Er zijn ook altijd zanggroepjes die één of ander geestelijk lied ten gehore brengen. Zo verkondigen ze zingend het evangelie. In deze diensten zijn buren en familie aanwezig. Niet alleen de naaste buren en familie, maar de hele wijk en de familie in een heel brede betekenis. Er zijn al gauw tussen de 150 en 200 mensen. De verbondenheid met elkaar is hier groot. Het overlijden van iemand raakt de hele wijk (buurt) en de hele familie. Er wordt door iedereen meegeleefd. Een groot verschil met Nederland. Ik heb als predikant vaak begrafenissen geleid waarbij een handjevol familie, vrienden en gemeenteleden aanwezig was.
Heel leerzaam om eens met Indonesische ogen naar onze gewoonten te kijken. Kunnen we niet wat van onze Indonesische broeders en zusters leren? Ik denk het wel. 

Allereerst die enorme betrokkenheid van familieleden, vrienden, buren, gemeenteleden. Als het maar enigszins mogelijk is,  is men aanwezig bij de diensten op de avonden voorafgaand aan de daadwerkelijke begrafenis. Er is een grote stoet op het moment dat iemand vanuit het huis wordt overgebracht naar de begraafplaats. Ik denk dat de betrokkenheid in Nederland wel iets beter kan. Een overlijden is toch iets heel aangrijpends? Dat raakt de gemeente als geheel, toch? Vooral als je denkt aan de gemeente als één lichaam. Een onderdeel (lid) van het lichaam is gestorven. Dat voelt de rest van het lichaam toch? Zouden we niet wat vaker vrij moeten nemen om een begrafenis te kunnen bijwonen? Of de mogelijkheid benutten om te condoleren (als dat op de avond voorafgaand aan de begrafenis gepland is)? 

Als tweede denk ik aan de diensten voorafgaand aan de begrafenis. In Nederland volstaan we met één dienst (van vaak niet meer dan een uur). Hier in Indonesië dus alle avonden, vanaf het moment van overlijden tot de dag van de begrafenis. Tussen de 4 en 7 diensten. Waaraan velen een bijdrage leveren door alleen  of als zanggroep een lied te zingen. Waarin ruimte is voor emotie bij iedereen. Waarin het verdriet niet één keer, maar verschillende keren bij God gebracht wordt. Waarin er niet één keer, maar verschillende keren houvast gezocht en gevonden kan worden bij God. Na zo’n dienst wordt er ook samen gegeten. Om de onderlinge verbondenheid te onderstrepen. Samen dragen we het verdriet. De gewoonte om op de dagen voorafgaand aan de begrafenis elke avond als gemeente bij elkaar te komen, laat zich niet zomaar overzetten naar Nederland. Maar zou één dienst op een avond niet heel mooi zijn? Als gemeente het overlijden samen doorleven. Als gemeente om de familie heen staan. Als gemeente bewuster omgaan met de pijn die het geeft als één lid van het lichaam overlijdt. 

Als derde denk ik aan de locatie van de diensten. Hier in Indonesië worden de diensten dus in en rond het huis van de overledene gehouden. Natuurlijk kan het ook in de kerk, maar dit voelt heel persoonlijk. Ook deze gewoonte laat zich niet zomaar overzetten naar Nederland. Misschien is er een lezer die voor zich ziet hoe we dit in onze Nederlandse context vorm kunnen geven. 

Dan als laatste: een begrafenis kost geld. Helemaal in de Indonesische context waar elke dienst voorafgaand aan de begrafenis afgesloten wordt met eten. Maar geen nood: iedereen neemt een envelop met geld mee. Op school en in de kerk wordt geld ingezameld, zodat de begrafenis zonder financiële zorgen kan plaatsvinden. 
In Indonesië gaat het rond het overlijden van iemand heel anders toe dan in Nederland. Ik denk dat we daar van kunnen leren.

Reageer op dit artikel

Geen Facebook? Reageer dan hier.

  • Janneke Langendoen

    18 april 2019, 05:01

    Wat doet uw beschrijving van een begrafenis in Sulawesi mij terug denken aan hoe de begrafenissen in Botswana gingen. Ook daar werden begrafenissen heel druk bezocht en als er familie van ver moest komen dan werd de begrafenis net zo lang uitgesteld tot alle familieleden er waren. Men bracht ook daar enveloppen met geld mee, maar ook bracht men altijd eten mee omdat er met elkaar gegeten werd voor de avonddiensten begonnen. Wat ik heel mooi vond is dat de rouwende meestal op de grond zat en dat de bezoeker dan, na een handdruk, naast haar ging zitten en letterlijk aan het mee-rouwen was. Begrafenissen zijn zo belangrijk dat, toen ik een paar jaar geleden een vriendin uit Botswana op bezoek had, zij een zwart mantelpakje in haar bagage had voor het geval ze mee kon naar een begrafenis.
    Het was fijn om weer iets van u te horen, ik hoop dat het met u, vrouw en kinderen goed mag gaan. Ik ben helaas een paar maanden uit de roulatie geweest, maar het gaat weer beter. Op 11 mei hopen we met de Maranatha Gemeente in Delft een fietstocht te organiseren en geld in te zamelen voor uw werk en voor een vriendin in Liberia. Gods zegen toegewenst en hartelijke groet van Janneke Langendoen.
    Hartelijke groeten vanuit Den Haag, Janneke
  • Ard van den Berg

    6 mei 2019, 09:13

    Hey LJ! Wat een verschil inderdaad met Nl! Liever de aula dan de kerk ook vaak. En steeds vaker 'in besloten kring'. Het mooie is 'het intieme' zegt men. Uiteindelijk komt het voort uit de individualisering denk ik. Ben nog benieuwd: is er in al die diensten steeds weer een preekje?

Uitgezonden door

Wij zijn uitgezonden vanuit de hervormde Bethlehemkerk te Den Haag, in samenwerking met de GZB. De GZB is een zendingsorganisatie binnen de Protestantse Kerk in Nederland en verlangt ernaar dat (wereldwijd) mensen God leren kennen en groeien in geloof. Meer info vind je op de website van de GZB.

Blijf op de hoogte

Ik meld mij aan voor:

Wij gaan zorgvuldig om met uw gegevens. Lees hier meer over de privacy policy van de GZB.