Een beroep op eigen verantwoordelijkheid

ill860
Rieneke en Gert van de Pol | Plaatsingsdatum: 18 juni 2017 | Malawi

Deze blog is een vervolg op de vorige: “Een beroep op onze rijkdom” (vrijdag 2 juni 2017), die hier te lezen is.
Al binnen enkele weken nadat ze begonnen waren af en toe voor ons te werken deden de tuinman en de huishoudelijke hulp een impliciet, maar duidelijk beroep op ons: “om straks een goede oogst te krijgen hebben we dringend kunstmest nodig, maar we hebben er het geld niet voor.” In voorgaande jaren kregen ze de kunstmest wel van blanken voor wie ze werkten, voegden ze er aan toe…

Elkaar helpen

In Rotterdam meldden zich soms mensen bij de kerk of de pastorie die met een mooi of minder mooi verhaal om geld kwamen bedelen. Dat gaven we nooit, maar de diaconie had in de kerk voor zulke situaties wel allerlei voedsel klaar staan dat lang houdbaar is (blikken, potten, pasta’s e.d.). Wie geen geld had om eten te kopen, kon altijd wel iets uit de diaconale voorraad mee krijgen. Uitgangspunt was dus: we willen graag helpen, maar doen dat in elk geval niet door geld te geven.
Dat leek ons ook nu een goed uitgangspunt. “Misschien kunnen we elkaar nu helpen?”, vroegen we. Wij waren immers nog maar net in Malawi gearriveerd en wilden best graag met eigen ogen zien en meemaken hoe men hier het land bewerkt. Dus kwamen we er op uit dat we samen naar de winkel zouden gaan om kunstmest te kopen, dat wij die deze keer zouden betalen en dat we vervolgens met de kunstmest naar hun land toe zouden gaan. Daar zouden zij ons dan niet alleen hun land en huisje laten zien, maar we zouden van hen ook bijvoorbeeld leren hoe je kunstmest bij de maïs aanbrengt en hoe het land bewerkt wordt. Al was het maar weinig, er stond van hun kant iets tegenover.
Zo gezegd, zo gedaan. We waren er een dag zoet mee, maar het was leerzaam en we genoten ervan.

Korte en lange termijn

Door hen kunstmest te geven, konden we in elk geval laten zien dat we hen graag willen helpen. Voor onszelf maakten we, zoals we gewend zijn, wel meteen onderscheid tussen de korte en de lange termijn: nu helpen we hen door kunstmest te geven, maar als het even kan is dat meteen de laatste keer.
In de weken na onze ‘stage’ op het land hebben we er natuurlijk met hen over doorgepraat. We hebben hen verteld hoe leerzaam het voor ons was en dat ze ons op deze manier hebben geholpen om het leven in Malawi wat te leren kennen. Maïs eten en verbouwen is nu eenmaal heel belangrijk hier.
Maar we hebben het ook gehad over de vraag, hoe dat voor hen is: om te (moeten) bedelen om kunstmest. Wij hebben toen natuurlijk ook verteld hoe wij het ervaren dat zo’n vraag (c.q. impliciet verzoek) bij ons wordt neergelegd. We kwamen tot de conclusie dat het zowel voor hen als voor ons vervelend is. Natuurlijk zouden zij liever voldoende geld hebben om zelf de kunstmest te kopen. Ook wij zouden dat het mooiste vinden. Bovendien: hoe kunnen wij nu beoordelen of het werkelijk nodig is dat ze kunstmest gebruiken (en hoeveel), en of ze werkelijk niet in staat zijn om dat geheel of ten dele zelf te bekostigen of in hun netwerk te lenen? Binnen de korste keren zijn wij aan het oordelen over hun leven, maken we ze afhankelijk van onze beslissingen en nemen we zo ongewild verantwoordelijkheid van hen over.
Natuurlijk ging het gesprek af en toe ook over de betrekkelijk geringe voedingswaarde van maïs, terwijl veel Malawianen alleen maïs echt voedsel vinden: “je hebt pas gegeten als je sima op hebt”…

Spaarloon

Hoe dan ook: we trokken samen de conclusie dat dit ‘bedelen’ voor niemand van ons prettig is. Dus willen we in de toekomst graag voorkómen dat zij bedelen om kunstmest of iets anders, dat wij over zo’n verzoek een besluit moeten nemen. We legden hun het plan uit wat we daarvoor hadden bedacht. We vertelden dat we graag hun loon wilden verdubbelen door hen ook spaarloon te geven: aan het einde van de maand krijgen ze dan nog steeds MWK 1.000 per gewerkte dag, maar daar komt MWK 1.000 spaarloon bovenop. Dat deel van hun loon sparen ze bij ons. Natuurlijk kunnen ze zelf besluiten waarvoor ze dat spaarloon willen inzetten – en wanneer. Ze zouden het bijvoorbeeld volgend jaar kunnen gebruiken om er kunstmest van te kopen, maar misschien willen ze een gedeelte ook wel gebruiken om er schoolgeld van hun kinderen van te betalen. “It’s up to you”.
We legden uit dat spaarloon ontvangen ook betekent: in de toekomst niet bedelen om kunstmest of iets anders. Van het geld dat ze vanaf nu aan spaarloon krijgen kunnen ze immers volgend jaar met gemak zèlf de kunstmest betalen? Besluiten ze om het gespaarde geld ergens anders voor te gebruiken dan is dat prima, maar ze kunnen dan niet bij ons aankloppen met een bedelverzoek. En als ze het toch doen weten ze op voorhand dat we daar niet op in zullen gaan.
Ze vonden het allebei een prachtig idee: ze zeiden er erg blij mee te zijn. Dat geloofden we meteen: hun loon werd immers van het ene op het andere moment (en zelfs met terugwerkende kracht) verdubbeld – wie zou daar niet blij mee zijn? Ondertussen beseften we natuurlijk, dat ze er wellicht ook nog andere gedachten bij hadden, die ze maar liever niet met ons deelden…

Gaat het werken?

Het idee omarmd, afspraken gemaakt. Mooi natuurlijk, maar gaat het ook werken? Dat moet natuurlijk nog maar blijken. Tot nu toe gaat het goed. Vinden wij tenminste. Een van beiden heeft inmiddels wat van het spaarloon opgenomen om er maïs van te kopen, beiden hebben iets opgenomen om er schoolgeld van te betalen. Maar hun motivatie om te sparen is tot nu toe verrassend groot. We merken dat ze eigenlijk graag geld voor toekomstige uitgaven reserveren, maar het is in de context van Malawi verdraaide lastig. Voor de gewone man of vrouw is het nauwelijks mogelijk om bij een bank een spaarrekening te openen. Thuis spaargeld bewaren is meestal ook geen succes: binnen de kortste keren staat er een familieilid op je stoep die heel hard geld nodig heeft en het van je wil lenen. Het is dan not done, bijna onmogelijk om zo’n verzoek te weigeren. Ondertussen weet je: geld dat je uitleent krijgt je waarschijnlijk nooit meer terug. We hebben dus de indruk dat ze beiden echt wel blij zijn met deze mogelijkheid om te sparen. Voor hen een steun in de rug.
Dat het werkt (voorlopig, althans) bleek de afgelopen maanden heel conceet. Een van beiden klaagde dat ze thuis nauwelijks meer te eten hadden: “de kinderen sterven bijna van de honger”. Het was de tijd van het jaar waarin veel mensen in Malawi het zonder enige twijfel zwaar hadden: de voorraden van vorig jaar waren op, de oogst liet nog op zich wachten. Zou het werkelijk waar zijn, dachten we: dat de kinderen in dit gezin bijna sterven van de honger? Als dat zo is, dan kunnen we toch niet werkeloos toekijken? Dan moeten we toch iets doen?
De ‘spaarconstructie’ hielp ons om duidelijkheid te krijgen. “Je weet het, hè? Je hebt spaargeld staan. Als de kinderen echt bijna sterven van de honger - dat kan natuurlijk niet. Dan moet je je spaarloon aanspreken om voedsel voor hen te kopen.” Het eind van het liedje was, dat het spaarloon hiervoor niet werd aangesproken. Blijkbaar was de nood niet zo hoog als gesuggereerd werd en de motivatie om te sparen groot!
Pas hadden we een vergissing gemaakt. We hadden aan het einde van de maand één werkdag over het hoofd gezien en die dus niet uitbetaald. Toen de gedupeerde dat de keer daarop meldde, beloofden we natuurlijk om die fout te herstellen en boden we aan om die duizend kwacha  meteen maar te betalen. "Kan het niet bij mijn spaarloon opgeteld worden?", was daarop het antwoord. Dat hebben we natuurlijk maar al te graag gedaan.
De eerste ervaringen zijn dus bemoedigend. Het lijkt erop dat ze inderdaad liever zelf de regie in handen houden dan dat ze bedelen. Wat hebben we daar een bewondering voor! De tijd zal leren hoe het verder gaat. Misschien staan de zaken er straks weer anders voor. We zijn benieuwd, maar één ding is al duidelijk: op deze weg valt er zowel voor hen als voor ons veel te leren…

Reageer op dit artikel

Geen Facebook? Reageer dan hier.

  • H. Schreuder

    19 juni 2017, 10:40

    Bijzonder om zo tot een overeenkomst te komen, maar het is een mooie oplossing. Nu hopen dat het zo goed blijft gaan.
  • Ingrid Santos Bakker

    19 juni 2017, 10:51

    Wat goed hoe jullie met elkaar om gaan en elkaar helpen,denk ook wel dat het z,n nodige vruchten zal geven.Sterkte in de ontwikkeling hier van .Groetjes.