Care4Malawi

weblog Rieneke & Gert van de Pol

Weer terug naar Nederland?

ill860

Half januari besloot het management team van de GZB dat we in elk geval tot 1 maart de Nederlandse coronarichtlijnen moeten gaan volgen. Dat betekent concreet: thuis blijven, weinig of geen bezoek en alleen voor noodzakelijke boodschappen de deur uit. Rieneke kan daardoor haar werk voorlopig niet doen, Gert kan een deel van zijn werk gewoon thuis doen.

Leven tussen twee werelden

Het besluit was ingegeven door het feit dat het aantal coronabesmettingen in Malawi hard aan het oplopen was, en het om veiligheidsredenen verstandig leek striktere maatregelen te gaan volgen dan men in Malawi op dat moment nodig vond.
Als zendingswerkers staan we tussen twee culturen in: onze eigen, Nederlandse en West-Europese cultuur aan de ene kant, de Malawische en Afrikaanse manier van denken en leven aan de andere kant. Het is reuze boeiend om in dat spanningsveld te staan en te leven. Vaak gaan we daardoor anders naar onze eigen cultuur en gewoonten kijken. Er valt soms verrassend licht op de vooronderstellingen en belevingswereld van de cultuur waarin we zelf zijn opgegroeid. Dat is gaaf, maar soms is het ook lastig. Zeker in deze tijd.
In de eerste helft van december zagen we de eerste tekenen dat er een tweede golf aan zat te komen. Wat ons daarbij het meest verontrustte: de overheid en de bevolking van Malawi begon juist in die fase het gevoel te krijgen dat het coronavirus wel zo’n beetje uitgewoed was. We zagen het om ons heen, en ook in de kerk: in rap tempo verslapte men in het in acht nemen van voorzorgsmaatregelen.
Ondertussen lazen we berichten over de vele in Zuid-Afrika wonende Malawiërs die (zoals gebruikelijk) vanaf half december naar huis trokken om er met familie en vrienden de Kerst en de jaarwisseling te vieren. We wisten dat de pandemie in Zuid-Afrika nog hevig huis hield. We lazen dat de naar huis reizende Malawiërs gemakkelijk het land binnen kwamen. De overheid leek niet in te zien hoe groot het risico was dat deze mensen het virus mee zouden brengen en een enorme bron van besmetting zouden kunnen vormen. Of misschien wist men gewoon niet wat men daar mee aan moest…
Op 18 december maakten de autoriteiten in Zuid-Afrika bovendien bekend, dat er in dat land een nieuwe variant van het coronavirus was ontdekt. De snelheid waarmee variant “501Y.V2” zich verspreidde, deed virologen vrezen dat deze aanzienlijk besmettelijker zal zijn. We zagen dus de bui hangen: het aantal besmettingen zou in Malawi zeker na de feestdagen weleens hard kunnen gaan oplopen.
Op zondag 6 december woonden we voor het laatst een kerkdienst bij. Daarna besloten we thuis te blijven en online kerkdiensten te volgen. Dat was best een lastig besluit, want op een moment dat Malawiërs om ons heen – ook in de kerk – niet veel gevaar meer zagen. De president ging rond Nieuwjaarsdag nog onbekommerd met Madonna op de foto. Ze stonden strak naast elkaar, geen van beiden droeg een mondkapje. Alsof er geen corona bestond…
Het spanningsveld van leven tussen twee werelden is dan even helemaal niet leuk. Je wilt bepaald niet de blanke betweter zijn. We willen ons liever aansluiten bij de cultuur en de leefwereld hier, ook wanneer we daar innerlijk maar slecht in mee kunnen komen. Dat hoort bij onze missie, en het draait uiteindelijk ook niet om onze beleving en denkwereld, maar om Christus en zijn Koninkrijk.
Inmiddels zijn we weken verder. Het aantal coronabesmettingen en -doden is in hoog tempo gestegen. De tweede golf is veel heftiger dan de eerste. De ziekenhuizen stromen vol. De middelen zijn beperkt. Twee ministers zijn aan COVID-19 overleden, andere bekende Malawiërs ook. Onze eigen kerk, de CCAP Blantyre Synode, verloor in een week tijd drie predikanten door het virus. De Rooms-katholieke aartsbisschop van Lilongwe bezweek aan COVID-19, enkele andere geestelijken ook. Op de dag dat we dit schrijven komt naar buiten dat nu ook twee parlementsleden aan het coronavirus zijn overleden. Onze goede vriend Kondwani Mkandawire in Kawaza (bij wie we bijna vier jaar geleden zes weken gastvrij onderdak vonden) is positief getest – het heeft dus ook de afgelegen dorpen bereikt.

Lastig bidden

“Ik begrijp niet dat jullie in deze omstandigheden in Malawi blijven”, schreef een van onze familieleden in een WhatsAppgroep. “Omdat ik daar niets van begrijp, vind ik het ook best lastig om voor jullie te bidden.”
We waren blij met deze hartenkreet. Niet alleen om de zorg en betrokkenheid die er uit sprak, maar ook om de eerlijkheid. We ervoeren het als een uitnodiging om iets meer te vertellen over hoe we daar in staan. Dat hebben we gedaan en daarover willen we ook hier graag iets delen. Want er zullen vast meer mensen zijn die zich dat afvragen. Als je kijkt naar de omstandigheden in Malawi, de kwaliteit van de gezondheidszorg en je eigen leeftijd – is het dan wel verantwoord om in Malawi te blijven? Kun je dan niet beter weer naar Nederland terugkeren? Zijn de risico’s in Malawi niet te groot voor jullie? Zoek je het gevaar niet op als je blijft?

Veilig, maar machteloos

Laten we eerst maar zeggen dat we ons hier op dit moment helemaal niet onveilig voelen. We zijn niet bang en we liggen niet wakker van zorgen die we ons maken over onszelf. Als we ergens aan lijden en ons ergens zorgen over maken, dan geldt het vooral de mensen om ons heen. De grote armoede waarin veel mensen in dit land altijd al leven is door de pandemie alleen nog maar schrijnender. Er is altijd al gebrek aan middelen, maar dat wordt er niet beter op. Zeker sinds december hebben we ons vaak machteloos gevoeld: we zagen de tweede golf aankomen, maar zowel de Malawische regering als de bevolking dacht dat we het nu wel achter de rug hadden. Sommige culturele factoren maken het uiterst lastig om het aantal besmettingen terug te dringen. Begrafenissen behoren hier bijvoorbeeld tot de belangrijkste ‘super spreading events’. Het zit diep in de ziel van een Malawiër om naar begrafenissen te gaan (wegblijven, om welke reden dan ook, is gewoon geen optie), en het is ondoenlijk voor Malawiërs om bij zulke gelegenheden afstand te houden. Overheidsvoorlichting of -maatregelen richten hier weinig uit. Je ziet de verspreiding van het virus bij wijze van spreken voor je ogen gebeuren – dat voelt heel akelig, en we kunnen er niets tegen beginnen.

Leven is riskant

Wordt het dan niet hoog tijd om naar Nederland terug te gaan? We kunnen dan natuurlijk kortweg schrijven dat terugkeer naar Nederland niet past binnen de lijn die de GZB op dit moment volgt. Dat is wel waar, maar nu gaat het er even over hoe we er zèlf in staan. Hoe werkt dat voor òns?
Op dit moment is terugkeer geen optie die we overwegen. Leven betekent risico’s lopen, waar je in deze wereld ook bent. De risico’s zijn overal weer anders, maar geen mens kan leven zonder risico’s te lopen. Je kunt thuis van de trap vallen, net vóór je huis een hartstilstand krijgen, onderweg omkomen bij een ongeval, een ernstige ziekte krijgen, en noem maar op. Iedereen maakt voortdurend (en vaak onbewust) afwegingen. Wie voor vakantie met de auto naar Zuid-Frankrijk rijdt, accepteert de risico’s die dat met zich meebrengt. We schatten die dan vaak (en onbewust) laag in en laten ons er niet door belemmeren, maar ze zijn er wel.

Goed voorbereid

Dat was natuurlijk ook onderdeel van onze opleiding als voorbereiding op ons vertrek naar Malawi: welke risico’s loop je daar, en hoe ga je daar mee om? De GZB heeft een helder veiligheidsbeleid en we hebben ook op dit punt alle vertrouwen in het management team. Elk jaar in januari werken we ons veiligheidsplan bij. Eerlijk gezegd zijn we nog nooit zo bewust omgegaan met de risico’s die we in het leven lopen als de afgelopen jaren.
Gisteren bijvoorbeeld gingen op diverse plaatsen in Malawi (ook in Blantyre) chauffeurs van minibusjes in staking, omdat ze op grond van de COVID-19 maatregelen minder passagiers mogen vervoeren. We weten dat zoiets gemakkelijk uit de hand kan lopen: het kan er dan agressief aan toe gaan. Het zit in onze genen om alert te zijn op zulke berichten, en we delen die met elkaar. Horen we zoiets, dan is de conclusie meteen duidelijk (dat was altijd al zo): thuis blijven. Ook een belangrijke vergadering laat je dan maar aan je voorbij gaan.
Verder hanteren we bijvoorbeeld het uitgangspunt: als het donker is, ga je niet de weg op en blijf je gewoon thuis. Een zelfgekozen avondklok, zeg maar. Soms maken we een uitzondering, maar daar denken we dan altijd wel even over na: kunnen / willen we dit risico nemen?
Malaria is een ander risico: jaarlijks sterven er in Malawi zo’n 6.000 mensen aan (in Nederland trouwens 20.000 aan roken). Het is onmogelijk om maatregelen te nemen waardoor je gegarandeerd geen malaria zult krijgen. Je zoekt naar een goede balans tussen het risico zoveel mogelijk beperken en de boel leefbaar houden. Je kunt uit angst voor inbraak wel in een bunker gaan wonen, maar dat doet niemand. Je kunt uit angst voor malaria wel de hele dag onder een klamboe gaan liggen of zitten, maar dat is niet te doen (en dan nog: soms lukt het een mug tóch om dat ene gaatje te vinden en je onder de klamboe te prikken).
In Nederland zijn dan weer risico’s die we hier niet kennen: niemand raakt hier in een slip omdat er sneeuw ligt of de weg is opgevroren, en het risico dat we onder een trein komen is bijna nul (want er zijn hier nauwelijks treinen).

Risico’s wegen

Kortom: eigenlijk zijn we de laatste jaren meer dan ooit bewust van de risico’s die je als mens loopt, en vragen we ons voortdurend af wat de juiste weg is om met die risico’s om te gaan. Teruggaan naar Nederland voelt voor ons in de huidige situatie niet als veiliger. Afgezien van de gebruikelijke risico’s die een vliegreis met zich meebrengt, kunnen we alleen gaan als we kunnen aantonen dat we negatief getest zijn op COVID-19. Dan moeten we naar het Queen Elisabeth Hospital hier in Blantyre, waar wellicht drommen mensen staan die getest willen worden. Een deel omdat ook zij een vliegreis willen gaan maken, maar anderen omdat ze klachten hebben en bang zijn dat ze corona hebben. Veel Malawiërs denken dat je niks kan gebeuren als je maar een mondkapje draagt… Geen pretje om daar tussen te staan wachten tot je aan de beurt bent.
Eerlijk gezegd moeten we er in de huidige situatie niet aan denken om terug te reizen naar Nederland. We schatten in dat we hier thuis voorlopig veiliger zijn. Aan de andere kant: wat zouden we doen als iemand uit ons gezin of onze familie iets ergs overkomt of zelfs overlijdt? De risico’s van een reis naar Nederland zijn dan dezelfde, maar je kunt toch op een andere beslissing uitkomen.

Wat als…?

Hoe zorgvuldig je je ook houdt aan voorzorgsmaatregelen, je kunt het risico op besmetting nooit terugbrengen naar nul. Dat is hier zo, en dat is in Nederland al net zo.
Wat dan als we ondanks de zorgvuldigheid die we in acht nemen toch corona krijgen? In elk geval kunnen we dan terugvallen op Barbara, een Nederlandse huisarts hier in Blantyre. We hebben de medicijnen in huis die zij adviseert “voor het geval dat”. Het zijn zo ongeveer de medicijnen die ook in Nederlandse ziekenhuizen worden ingezet om coronapatiënten te behandelen, zoals dexamethason. Ons doel zou uiteraard zijn: probeer als het even kan te voorkómen dat je naar het ziekenhuis moet. Die zijn overvol, en je loopt er extra risico’s.
Aan de ene kant houden we voor ogen, dat de meeste mensen die besmet raken met COVID-19 (ook zestigers) milde klachten ontwikkelen. In Nederland leidt bij ongeveer 98% van de patiënten een infectie met COVID-19 niet tot een ziekenhuisopname of sterfte.
Aan de andere kant beseffen we dat een coronapatiënt in sommige (te veel!) gevallen ernstige klachten kan krijgen en dat die dan levensbedreigend kunnen zijn. Zou dat bij ons het geval zijn en we aan de zuurstof of zelfs aan de beademing moeten, dan heb je natuurlijk geen keus en zou je in het ziekenhuis moeten worden opgenomen. Hier in Blantyre hebben we de beste van Malawi, al is het natuurlijk niet te vergelijken met Nederland. En of de plek die je nodig hebt dan beschikbaar is? Dat is gewoon afwachten. Overigens moeten we daarbij niet vergeten, dat in Nederlandse ziekenhuizen een derde van het aantal coronapatiënten dat op de IC terecht komt daar tenslotte overlijdt. Een beschikbare plek op de IC geeft je bepaald geen garantie dat je het overleeft…

Hoe verder…?

Wat de toekomst brengt, weten we niet. Dat hangt van veel factoren af die we niet kunnen overzien. Hoe ontwikkelt de verspreiding van het virus zich hier in Malawi, in Nederland, wereldwijd? De GZB onderzoekt of zendingswerkers de komende maanden gevaccineerd zouden kunnen worden. Kan ook een verschil maken.
We kijken dus maar niet al te ver vooruit. Diep onder alle bovenstaande afwegingen ligt ons vertrouwen dat ons leven in Gods hand ligt, en dat het daar veilig is – wat er ook gebeurt. Dat moet ons niet zorgeloos of nonchalant maken. We hopen dat we hierboven een beetje duidelijk hebben kunnen maken dat we dat allerminst zijn. We zijn ons goed bewust van alle risico’s, doen wat in ons vermogen ligt om die te beperken en proberen al biddend verstandige besluiten te nemen, in het besef dat we de reikwijdte van onze beslissingen nooit ten volle overzien: we zijn mensen, geen goden. En al het andere laten we met een gerust hart over aan onze Schepper en Verlosser, die ons kent en doorgrondt.

Reageer op dit artikel

Geen Facebook? Reageer dan hier.

  • Annette

    29 januari 2021, 09:29

    Wat een overwegingen!
    Mooi te lezen dat jullie in vertrouwen leven. Houd dat vast!
    Wij zullen voor jullie en voor de Malawianen bidden.
    Hartelijke groet, Annette Verkerk

Uitgezonden door

Wij zijn uitgezonden door de GZB, een zendingsorganisatie binnen de Protestantse Kerk in Nederland. De roeping van de GZB is om wereldwijd mensen te bereiken met het Evangelie, zodat zij God leren kennen en groeien in geloof. Meer info vind je op de website van de GZB.

Blijf op de hoogte

Ik meld mij aan voor:

Wij gaan zorgvuldig om met uw gegevens. Lees hier meer over de privacy policy van de GZB.