Care4Malawi

weblog Rieneke & Gert van de Pol

Ziekte en geloof

ill860

De zendingscommissie van de Hervormde gemeente Westerlee-Heiligerlee zet zich al jarenlang in voor het palliative care-programma van het ziekenhuis in Ekwendeni. Zo is er een actieve creaclub die ten bate van dit programma allerlei spullen verkoopt die ze zelf hebben gemaakt.
Ze vroegen ons of we eens iets zouden kunnen schrijven over ‘ziekte en geloof’: als mensen ziek zijn, welke invloed heeft het christelijk geloof dan op de manier waarop ze die ziekte verwerken? Een boeiende vraag – we vonden het erg leuk om die te krijgen. We schrijven daar dus graag iets over. Maar je zult begrijpen: een simpel antwoord daarop is er natuurlijk net zo min als in Nederland. Mensen zijn nu eenmaal verschillend. De manier waarop ze hun ziekte (in het licht van hun geloof) verwerken is dat ook.

 

Ernstig ziek in Malawi

Eerst maar iets over wat het in Malawi met mensen doet als ze ziek zijn. Dat heeft een grote impact op de hele familie. Naast de zorg over de gezondheid van een geliefde zijn er vaak meteen zorgen over levensonderhoud en inkomen. Veel mensen hebben geen baan. Als ze door ziekte niet in staat zijn om te werken, is er geen ‘vangnet’: geen doorbetaling bij ziekte, geen sociale verzekeringen. Als je niet het land op kunt om het te bewerken, te planten, te oogsten – dan kan het voor een bevolking die toch al arm is meteen nijpend worden.
Een ziektekostenverzekering hebben mensen hier ook niet. Waar haal je het geld vandaan dat je misschien nodig hebt voor transport naar het ziekenhuis, voor een behandeling of operatie, voor medicatie?
Waar haal je dat vandaan als je leeft van wat je akkertje je geeft en bovendien niet in staat bent om zelf te werken?
We zien vaak dat mensen uit geldgebrek te laat naar het ziekenhuis komen om medische hulp te zoeken – soms is het dan echt te laat.
Word je opgenomen in het ziekenhuis, dan heb je iemand nodig (een ‘guardian’) die met je meegaat en je dag en nacht in het ziekenhuis bijstaat: die je verzorgt en je maaltijden bereidt. Anders dan in Nederland verstrekken de meeste ziekenhuizen namelijk geen maaltijden – daar moeten de ‘guardians’ voor zorgen.
Voor getrouwde vrouwen kan er een extra reden zijn om ziekte te vrezen: ben je ernstig en langdurig ziek, dan is het niet ondenkbaar dat je man je inruilt voor een andere, gezonde vrouw.
Kortom: ziekte bedreigt niet alleen je gezondheid, maar brengt meestal tal van andere problemen en zorgen met zich mee die het hele leven en de hele familie raken.

Ziekte en geloof

Zoals gezegd: mensen zijn heel verschillend en gaan dus ook verschillend om met hun ziekte en de gevolgen daarvan. Sommigen laten alles gelaten over zich heen komen: alles wat in je leven gebeurt is onderdeel van Gods plan. Hij is almachtig en stuurt je leven in alle dingen, dus ook als het over gezondheid en ziekte gaat. We hebben de indruk dat veel meer mensen in Malawi deze houding hebben dan in Nederland. We moeten dan altijd denken aan wat Job in al zijn rampspoed tegen zijn vrouw zegt: “Zouden wij het goede van God aannemen en het kwade niet?” (Job 2: 10). Mensen in Nederland kunnen zich zo’n geloofsinstelling vaak maar moeilijk voorstellen: het moet toch akelig zijn om te geloven dat God de hand heeft in je ernstige ziekte en narigheid? Maar in Malawi ervaart men dat doorgaans anders: je vindt juist rust in het besef dat je leven in Gods hand is. Het is een aansporing om op God te vertrouwen – Hij alléén kan immers helpen en uitkomst geven?
Soms slaat dat geloofsvertrouwen door – zo ervaren wij het tenminste. Dan stoppen mensen met het nemen van hun medicijnen omdat ze “alléén op God willen vertrouwen”. “Als God mij wil genezen, dan heeft Hij daar de medicijnen die ik krijg voorgeschreven niet voor nodig. En als Hij mij niet wil genezen, helpen al die medicijnen toch niet.” Zeker als mensen bijvoorbeeld AIDS hebben, kan zo’n instelling tot de dood leiden.

Het is ongeneeslijk – en dan?

Blijkt een patiënt ongeneeslijk ziek, dan zullen de meeste artsen dat niet eerlijk vertellen. Daarmee zou je hem namelijk de hoop op genezing ontnemen, en ‘hoop verloren is al verloren”. Malawiërs willen anderen niet graag teleurstellen en hebben de neiging om de waarheid te verzwijgen als die ongemakkelijk of zelfs pijnlijk is. Dus zal een arts bij een ongeneeslijke patiënt doorgaans geen open kaart spelen.
Laat het geloof mensen hier dan in de steek? Putten ze op zulke momenten dan geen hoop en moed uit het Evangelie, dat de dood is overwonnen en dat we in leven en sterven het eigendom van Christus zijn? Jawel, maar op zulke momenten voert een andere geloofsbelijdenis de boventoon: het moment van sterven ligt niet in mensenhanden, maar in Gods hand. Hij bepaalt wanneer je levenseinde komt, en het zou van hoogmoed getuigen als een arts uitspreekt dat een patiënt “nog hooguit een paar maanden te leven heeft”.
Overigens schijnt dat in de hoofdstad Lilongwe intussen wat anders te liggen: daar vertellen steeds meer specialisten het eerlijk aan hun patiënten als hun ziekte ongeneeslijk is en tot de dood zal leiden. De predikanten zijn daar overigens allerminst blij mee, zo merkte Gert pas op een bezinningsdag voor predikanten. Ze zijn er niet voor toegerust om pastorale begeleiding te bieden aan patiënten die van hun arts te horen hebben gekregen dat ze zich op het levenseinde moeten voorbereiden omdat hun ziekte niet te genezen is. En ze vinden ook dat de arts zijn hand overspeelt als hij de hoop op genezing wegneemt.
Er is dus veel gebed om genezing: want genezing kan alleen God geven. “Dokters kunnen behandelen, maar alleen God geneest”. Sommigen bezoeken genezingsdiensten in andere kerken, waar het er soms ‘ruig’ aan toegaat: met veel geschreeuw wordt de ziekte door de voorganger “in Jezus’ naam” geboden te verdwijnen. Strijd tegen ziekte is een strijd tegen boze geesten, die een mens in de greep hebben.

Angsten

Ook als je christen bent, kunnen oude, heidense angsten zich in een periode van ziekte opeens melden. Anderen zeggen het, misschien klinkt die stem ook in je eigen hart: Wie heeft deze ziekte op mij afgestuurd? Is er iemand boos op mij, die door middel van ‘witchcraft’ (tovenarij) wraak op mij neemt? Zijn het misschien onze gestorven voorouders die de hand hebben in dit onheil – en zo ja: wat in mijn leven heeft hen boos gemaakt? Soms kunnen mensen met slokdarmkanker – dat bijna nergens ter wereld zóveel voorkomt dan hier in Malawi – het ook echt zo ervaren: dat er door middel van witchcraft een ketting om je hals is gebonden, die almaar wordt aangetrokken. Dát is de echte reden waarom de zieke steeds moeilijker kan eten, uiteindelijk niet meer kan ademen en overlijdt…

Een andere wereld

In deze wereld leven en werken we. Een andere wereld dan in Nederland, dat is wel zeker.
Als we merken hoe ongecompliceerd mensen soms op God vertrouwen, dan voelt dat als een verademing en bemoedigt dat ons. Af en toe kun je met weinig middelen veel doen om het lijden van mensen te verlichten: goede pijnbestrijding, voedsel uitdelen, echte aandacht, een gebed…
Op andere momenten hebben we het er moeilijk mee: als mensen prima medicatie weigeren, of als ze ervan overtuigd zijn dat anderen hen door ‘witchcraft’ ziek hebben gemaakt, of dat hun voorouders hen met de ziekte straffen. Of als mensen naar ons besef onnodig sterven – vanwege geldgebrek riepen ze veel te laat medische hulp in, of levensreddende medicijnen waren wegens wanbeheer niet voorradig…

Reageer op dit artikel

Geen Facebook? Reageer dan hier.

Uitgezonden door

Wij zijn uitgezonden door de GZB, een zendingsorganisatie binnen de Protestantse Kerk in Nederland. De roeping van de GZB is om wereldwijd mensen te bereiken met het Evangelie, zodat zij God leren kennen en groeien in geloof. Meer info vind je op de website van de GZB.

Blijf op de hoogte

Ik meld mij aan voor:

Wij gaan zorgvuldig om met uw gegevens. Lees hier meer over de privacy policy van de GZB.