De reanimatie van een ziekenhuis | Deel 1

Zo’n 100 jaar geleden begon de Communauté Emmanuel (CE-39) door zendingswerk in de regio. Op verschillende plekken werd een ‘missiestation’ opgezet. Een kerk, een school, een ziekenhuis. Zo gebeurde ook in Itendey, een dorp in het Ituri regenwoud. Vanaf 2016 kreeg het ziekenhuis hulp van de GZB, middels zendingswerkers Willem en Joanne Folmer. Maar in 2020 begon de onveiligheid in Itendey. Op een zaterdagochtend in februari kwam een stroom van gewonden het ziekenhuis in, een rebellengroep kwam dichter en dichterbij. Op 28 april werd het ziekenhuis gesloten en vluchtte de bevolking weg. Een kleine herstart in 2021, maar toen opnieuw een aanval van de rebellen, met brand op verschillende plekken op het missiestation. Het ziekenhuis was dicht.

In februari 2026 bezochten we de missie met het ziekenhuis en de kerk en de huizen. Het was alsof het door het regenwoud was opgeslokt: overgroeid en verlaten. Ramen waren geforceerd, spullen gestolen. Het overviel me: wat is er nog over van dit ziekenhuis? Een dal van beenderen, geen leven. Is dit ziekenhuis voor altijd verloren aan de rebellen en het regenwoud?

De aanloop

“Dokter, we organiseren deze week een grote schoonmaak, iedereen uit de buurt komt schoonmaken. Maar gaan jullie ons dan ook betalen?”

Een van de werkers uit Itendey belt me. Het is een heikel punt. De bevolking wil graag dat we geld geven ter ondersteuning van het kappen van het gras en het schoonmaakwerk op het missiestation. Maar op het medisch kantoor zeggen we: “dat is júllie aandeel in het werk, wij zoeken naar geld voor matrassen en personeel”. Het is zo vaak zoeken naar een balans tussen samenwerken, geven en eigen inbreng.

Een aantal weken niks. En dan hoor ik dat er weer wordt gewerkt. Beetje bij beetje wordt het terrein voorbereid. Zou het dan echt gebeuren?

Een meeting begin juli met de pastors van Itendey, ons medisch team en wat voormalig personeel van het ziekenhuis. Ik vraag heel expliciet of men nu echt denkt dat het ziekenhuis heropend kan worden, want er woont nog niemand op het missiestation. Er wordt heftig geknikt. Er is niets te vrezen.

Eind juli, we zitten samen met het medisch team en Freddy, voormalig werknemer van Itendey en in de afgelopen jaren opgeleid tot ziekenhuismanager met geld van een stichting uit Nederland. Hoe pak je dat aan, het heropenen van een ziekenhuis? Personeel, materiaal, wat is er nodig? Hoe ziet fase 1 eruit?

Freddy gaat aan de slag. Een tiental matrassen wordt aangeschaft, een timmerman repareert kapotte sloten en het lekkende dak. Ik zoek tussen de in Bunia opgeslagen materialen naar wat bruikbaar is voor het ziekenhuis in de eerste fase. We leggen een voorraadje beschermende kleding klaar. We zitten immers midden in de Ebola-epidemie en Mongbwalu, het startpunt van de uitbraak en nog steeds hotspot, ligt slechts op 30 kilometer. Dus heropenen van het ziekenhuis betekent ook voorbereid zijn op Ebola-patiënten.

De sporen van de poging tot inbraak in het operatiegebouw

Dag 1

Een reis van zo’n 70 kilometer en normaal gesproken 2,5 uur wordt 3,5 uur: drommen mensen en lang in de rij staan bij het nieuwe Ebola-checkpoint net buiten Bunia voor het handen wassen met chloorwater en de temperatuurcheck. Dan ook nog file op de krappe weg in Iga-Barrière. Maar we zijn er.

Bij aankomst eerst langs de chef van dorpschefs, uit respect. Zijn bureau en huis worden opgeknapt. “Mijn vrouw en kinderen komen terug in Itendey wonen als ik de kogelgaten wat beter heb weggewerkt”.

Op het missiestation word ik hartelijk ontvangen door Freddy, de ziekenhuispastor Kutilo, en een handjevol teruggekeerde ziekenhuismedewerkers.

Ik maak een foto van het terrein. Bijzonder hoe open het al is, na het graskapwerk van de afgelopen weken. Ze hebben hard gewerkt. En hoe prachtig dat tropisch bos op de achtergrond.

Ik krijg een rondleiding door de gebouwen van het ziekenhuis. Voor nu ligt de focus vooral op het operatiegebouw, het verloskundegebouw en de kinderafdeling. Maar ook in andere gebouwen is al behoorlijk opgeruimd en schoongemaakt.

De sporen van het geweld zijn te zien: kogelgaten in de ruitjes bij het operatiegebouw, gleuven door een machete in een poging om een deur te forceren. Er zit ook een kogelgat in de behuizing van het aggregaat. Heeft de kogel ook schade binnenin veroorzaakt, zou die nog werken? Ngabu, onze chauffeur, denkt dat-ie nog wel te repareren is, maar dan wel in Bunia. Hij blijkt later gelijk te hebben. Fijn zo’n handig persoon met een scherpe blik.

Ngabu, onze chauffeur werkt aan de aggregaat met kogelgat

Ik loop wat rond, zie overal werk, maar weet niet te beginnen. Uiteindelijk verzamel ik alle metalen operatie-instrumenten. Samen met Freddy zoek ik ze uit, tangen, scharen, pincetten en meer sorteren we in bakjes naar soort. Sommige zijn smerig, met resten van wespennesten, rattenpis of gekkokeutels. Schoonmaken is de volgende stap, maar niet vandaag.

Rond 13.00 uur vertrekken de meeste personeelsleden naar huis om te eten en komen niet terug. Ze wonen nog niet op het missiestation.

We zitten tegen de avond nog wat te kletsen voor het huis waar we slapen. Een prachtige zonsondergang op een prachtige plek. Papegaaien vliegen vrolijk kwetterend over.

De chef had aangeraden dat er een soldaat met ons meeging naar het missiestation. Zodra deze zag dat ik me helemaal onderdompelde in het werk en constateerde dat ik me ‘duidelijk thuis voelde’, was hij weer vertrokken. Die avond belt de chef om te laten weten dat hij vannacht toch voor de zekerheid een soldaat voor ons huis laat plaatsen. Het schijnt dat tot op hoog niveau (de gouverneur?) is doorgedrongen dat ik er ben, en hij wil duidelijk geen risico lopen.

Best, maar als ik ’s nachts wakker word van geritsel van de soldaat die rondloopt, weet ik niet of ik daar nou wel echt zo blij mee was…

Die nacht slaapt een handjevol mensen in het momenteel enige bewoonde huis op het missiestation: manager Freddy, ziekenhuispastor Kutilo, districtspastor Baraka (op bezoek), dr. Mark (op bezoek).

Een groepje Nehemia’s, bezig met het herstellen van de muren van een vrijwel verlaten stad...